Máire Próinséas Ní Chatháin
| Beathaisnéis | |
|---|---|
| Breith | 6 Samhain 1936 |
| Bás | 24 Samhain 2018 82 bliana d'aois |
Chair of Old and Middle Irish at University College Dublin (en)  | |
 | |
| Gníomhaíocht | |
| Gairm | acadóir |
| Teangacha | Béarla |
Duine de mhórscoláirí réimse an Léinn Cheiltigh in Éirinn agus thar lear ba ea Máire Próinséas Ní Chatháin (6 Samhain 1936 – 24 Samhain 2018).[1] Bhí post aici mar Ollamh le Gaeilge Luath agus Gaeilge na Meánaoise sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. [2]
Beatha
[cuir in eagar | athraigh foinse]I Ros Mhic Thriúin, Co. Loch Garman a tógadh Próinséas. Ba í an Ghaeilge príomhtheanga an teaghlaigh. Bean tí ba ea a máthair, Gobnait Ní Chonaill, a rugadh i mBaile Bhuirne, Co. Chorcaí (1905–1983).
Ón mbliain 1962 ar aghaidh – seachas tréimhsí éagsúla thar lear – is i mBaile Átha Cliath a chuir Próinséas fúithi. Ina ainneoin sin, chothaigh sí an nasc pearsanta a bhí aici riamh le Ros Mhic Thriúin.[1]
Gairm
[cuir in eagar | athraigh foinse]Rinne Ní Chatháin a cuid staidéir i gColáiste na hOllscoile Gaillimh (Ollscoil na hÉireann Gaillimh anois) faoi stiúir Kathleen Mulchrone, áit ar bronnadh BA uirthi (1956). Fuair sí Scoláireacht Taistil ó Ollscoil na hÉireann chun staidéar a dhéanamh i mBonn na Gearmáine, agus ansin d'fhreastail sí ar Ollscoil Dhún Éideann áit ar bhain sí PhD amach sa bhliain 1966.[3] Bhí sí ina Scoláire i Scoil an Léinn Cheiltigh in Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath idir 1962 agus 1965, agus cúig bliana is fiche ina dhiaidh sin, shuigh sí ar bhord rialaithe na Scoile sin (1987–88).[4]
Thosaigh sí ar a gairm múinteoireachta mar léachtóir cuartaíochta in Ollscoil Pennsylvania, agus ina dhiaidh sin, sa bhliain 1967, ghlac sí le post i Roinn na Sean-Ghaeilge sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, áit ar fuair sí ardú céime ó léachtóir cúnta go hollamh le linn na fiche bliain ina dhiaidh sin. Bhunaigh sí M.Phil. idirdhisciplíneach i gcomhar leis an staraí an tOllamh Francis John Byrne, agus níos déanaí bhí baint aici le bunú cúrsa fochéime ar Shibhialtacht na gCeilteach.[5]
Chaith sí roinnt blianta (ó 1967 go 1974) ag obair mar thaighdeoir foclóireachta ar Contributions to a dictionary of the Irish language in Acadamh Ríoga na hÉireann. Bhí sí ar mheitheal scoláirí a d’oibrigh ar an ‘Litir C’ den fhoclóir sin
Chuir Próinséas an-suim go deo i réimsí eile den Léann Ceilteach, chomh maith – an t-ogham, an luatheaglais, an naomhsheanchas, luathshochaí na hÉireann, agus an tseandálaíocht.[1] Bhí sí ina hUachtarán ar Chumann Ríoga Ársaíochta na hÉireann ó 1997 go 2000.[6] Bhí suim aici ón tús i ngnéithe de liotúirge agus de luathchreideamh na hÉireann.[7]
Ómós
[cuir in eagar | athraigh foinse]In 2002 foilsíodh festschrift ina honóir dar teideal Ogma: essays in Celtic Studies in honour of Próinséas Ní Chatháin, arna chur in eagar ag iar-chomhghleacaithe dá cuid, Michael Richter agus Jean-Michel Picard.[8]
Níor phós Próinséas riamh ach ba dhuine í a chothaigh líonra leathan gaolta agus cairde i rith a saoil – daoine ó chian agus ó chóngar ba ea iad. Duine measartha príobháideach ach an-chineálta a bhí inti agus is beag duine arb eol dóibh gur minic a chuidíodh sí le mic léinn a raibh deacrachtaí airgeadais acu as a hacmhainní pearsanta féin le go bhféadfaidís a gclár staidéir a chríochnú.[1]
Féach freisin
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 "NÍ CHATHÁIN, Máire Próinséas (1936–2018)" (ga-IE). ainm.ie. Dáta rochtana: 2025-10-15.
- ↑ Murray (2019). "In memoriam Máire Próinséas Ní Chatháin (1936–2018)". Éigse: A Journal of Irish Studies 40: 414–17. National University of Ireland.
- ↑ Doherty (2018). "Lives Remembered". Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland 148: 148–150.
- ↑ "Council and Governing Boards as at 31/12/1987". Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath.
- ↑ Doherty (2018). "Lives Remembered". Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland 148: 148–150.
- ↑ "Past Presidents of the RSAI". Royal Society of Antiquaries of Ireland.
- ↑ Foilsíodh ceann de na haistí ba thábhachtaí a scríobh sí faoin ábhar sin ar iris an Chumainn: ‘The liturgical background of the Derrynavlan altar service’ (Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland 110, 1980).
- ↑ "Ogma: essays in Celtic studies in honour of Próinséas Ní Chatháin" (2002). Baile Átha Cliath: Four Courts.