Leabhar Breatnach
| Cineál | lámhscríbhinn  |
|---|---|
| Teanga | an Mheán-Ghaeilge |
Saothar staire den 11ú haois scríofa as teangacha Gaelacha is ea an Leabhar Breathnach (Meán-Ghaeilge Lebor Bretnach), aitheanta uaireanta mar an Irish Nennius. Is aistriúchán é go hiondúil den saothar Historia Brittonum. D'fhéadfadh é gur tháinig an leabhar as an Alban, ach de ghnáth deirtear gurb é an file Éireannach Giolla Comáin é an t-údar.
Lámhscríbhinní
[cuir in eagar | athraigh foinse]Caomhnaítear an Leabhar Breatnach i gcúig lámhach:
- U. Baile Átha Cliath, Acadamh Ríoga na hÉireann, MS 23 E 25 (1229). Blúire den 12ú haois as Leabhar na hUidhre.
- B. BÁC, ARÉ, MS 23 P 12 (536). Scríbhinn den 14ú haois aitheanta mar Leabhar Bhaile an Mhóta.
- H. BÁC, Coláiste na Tríonóide, MS H. 3. 17. Scríofa is dócha sa 14ú nó luath-15ú haois.
- M. BÁC, ARÉ, MS Stowe D ii 1. Aitheanta mar Leabhar Uí Mhaine, scríofa roimh an mbliain 1423.
- L. BÁC, ARÉ, MS 23 P 2 (535) agus BÁC, CnaT, MS H. 2. 17, Iml. 2 (1319). Aitheanta mar Leabhar Mór Leacáin, scríofa c. 1417.[1]
Ábhair
[cuir in eagar | athraigh foinse]Is aistriúchán é Leabhar Breatnach den bailiúchán stairiúil as an 9ú haois, scríofa a deirtear ag Nennius, darb ainm Historia Brittonum, ach ní go iomlán litriúil. Níor tógadh ach ábhair Ghaelacha aitheanta cheana féin ag scoláirí as Éirinn agus as an Alban. I sleachta eile, tógadh ábhair ó shaothair amhail is Sex Aetates Mundi, Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum le Bede, agus rí liosta Cruithneach.[2][3]
Údair agus dáta
[cuir in eagar | athraigh foinse]I ndá lámhscríbhinn, H agus M, deirtear go ndearna translation is ascribed to the poet Giolla Comáin, file, (fl. 1071/2) an t-aistriúchán.[4][3] Séantar an smaoineamh seo anois, ámh.[4] Deir an staraí Thomas Owen Clancy nach raibh de rún ann ach tíolacadh a thabairt do Gjiolla Comáin.[3] Mhol Clancy freisin nach saothar Éireannach atá ann, ach ina ionad sin Albanach as Obar Neithich, cé gur scríobhadh é ar son lucht léitheoireachta Éireannach a raibh suim acu i stair na hAlban de bharr an ratha a bhain ríocht na hAlban amach.[5][6]
Creidtear gur scríobhadh Leabhair Breatnach i lár na 11ú haoise.[7][4]
Eagráin
[cuir in eagar | athraigh foinse]- "Leabhar Breathnach Annso Sis: The Irish Version of the Historia Britonum of Nennius" (1848). Baile Átha Cliath: Irish Archaeological Society., ar CELT as Gaeilge
- "Lebor Bretnach: The Irish Version of the Historia Britonum Ascribed to Nennius" (1937). Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
Féach freisin
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Nennius, manach Breatnach den 9ú haois
- Frankish Table of Nations, foinse Laidine dosna ginealaigh
Foinsí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Dooley, Ann (2004), "Arthur of the Irish: A viable concept?", Arthurian Literature, 21: 9–28
- Evans, Nicholas (2005), "Scottish influence", in Duffy, Sean (ed.), Medieval Ireland: An Encyclopedia, Londain: Routledge, pp. 699–700, ISBN 0415940524
- Fitzpatrick-Matthews, Keith J. (2007–2015), "Lebor Bretnach", Historia Brittonum
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ Todd 1848, p. viii.
- ↑ Dooley 2004, p. 13.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 Fitzpatrick-Matthews 2007–2015.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 Dooley 2004, p. 11.
- ↑ Evans 2005, p. 700.
- ↑ "Kings, Clerics and Chronicles in Scotland 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of her Ninetieth Birthday" (2000): 87–107. Baile Átha Cliath: Four Courts Press.
- ↑ Evans 2005, p. 11.