Jure uxoris
Déanann Jure uxoris (frása Laidine a chiallaíonn "de cheart a bhean")[1][2] cur síos ar theideal uaisle a d'úsáid fear toisc go bhfuil a bhean i seilbh na hoifige nó an teideal suo jure ("ina ceart féin"). Mar an gcéanna, d'fhéadfadh fear céile banoidhre teacht ar sheilbh dhlíthiúil a tailte. Mar shampla, bhí cosc dlíthiúil ar mhná pósta i Sasana agus sa Bhreatain Bheag úinéireacht a bheith acu ar eastát réadach, go dtí an Married Women's Property Act 1882 (Acht um Mhaoin Mhná Pósta 1882).
An Mheánaois
[cuir in eagar | athraigh foinse]Le linn na ré feodaí, bhí smacht an fhir chéile ar réadmhaoin a mhná céile, lena n-áirítear teidil, suntasach. Ar phósadh, fuair an fear céile an ceart seilbh a ghlacadh ar thalamh a mhná le linn an phósta, lena n-áirítear talamh a fuarthas tar éis an phósta.[3] Cé nach bhfuair sé an teideal dlíthiúil foirmiúil ar na tailte, bhí sé in ann cíosanna agus brabúis na talún a chaitheamh agus a cheart a dhíol, fiú má bhí a bhean ag cur ina aghaidh.[3]
Bhí an coincheap jure uxoris caighdeánach sa Mheánaois fiú i gcás banríon a bhí i gceannas ( .i. banríon ionad) I Ríocht Iarúsailéim, tháinig Fulk V de Anjou, Guy de Lusignan, Conrad de Montferrat, Anraí II de Champagne, agus Aimery de Lusignan chun bheith ina ríthe mar thoradh ar a bpóstaí. Sampla cáiliúil eile de jure uxoris a tharla ná i gcás Richard Neville, 16ú Iarla Warwick, a ghnóthaigh an teideal sin trína phósadh le Anne Beauchamp, 16ú Baniarla Warwick, iníon le Richard Beauchamp, 13ú Iarla Warwick, í féin.
Phós Sigismund Lucsamburg an Bhanríon Muire na hUngáire agus fuair sé an choróin tríthi, á coinneáil nuair a fuair sí bás sa bhliain 1395.
D'fhéadfadh fear a raibh an teideal jure uxoris aige é a choinneáil fiú tar éis bhás nó colscartha a mhná céile. Nuair a cuireadh pósadh Mharie I de Boulogne agus Matha de Boulogne ar neamhní sa bhliain 1170, scoir Marie de bheith ina Chuntas, ach lean Maitiú I ag rialú go dtí 1173. Mar an gcéanna, nuair a fuair Máire, Banríon na Sicile, bás sa bhliain 1401, lean a fear céile Máirtín I na Sicile de bheith i réim mar Rí go dtí a bhás féín sa bhliain 1409. I gcásanna áirithe, d’fhéadfadh an ríocht dul ar aghaidh chuig oidhrí an fhir chéile, fiú nuair nach sliocht dá bhean iad (m.sh. Jogaila, a tháinig chun bheith ina rí trí Jadwiga a phósadh agus a d’fhág an ríocht dá chlann le Sofia de Halshany).
I measc na ríthe jure uxoris sa ré meánaoiseach tá:
- Pilib I de Navarra, a bhí pósta ar Joan I de Navarra
- Friedrich II, Impire Naofa Rómhánach, a ainmníodh ina Rí ar Iarúsailéim de bhua a phósadh le Isabella II Iarúsailéim
- Luigi I di Napoli , arbh í Joanna I de Napoli a bhean
- Pilib III de Navarra, a bhí pósta ar Sheán II de Navarra
- Juan I de Castilla, a bhí ina éilitheoir ar ríchathaoir na Portaingéile de bhua a phósadh le Beatrice na Portaingéile
- Guy de Lusignan, a rialaigh mar Rí Iarúsailéim trí cheart pósta Sibylla Iarúsailéim
- Władyslaw II Jagiełło, a rialaigh mar Rí na Polainne trí cheart a phósadh le Jadwiga na Polainne
An Athbheochan
[cuir in eagar | athraigh foinse]Faoi aimsir an Renaissance, bhí dlíthe agus nósanna athraithe i dtíortha áirithe: uaireanta, d'fhanadh bean ina monarc, agus níor aistríodh ach cuid dá cumhacht chuig a fear céile. Ba é seo an cás de ghnáth nuair a comhdhlúthaíodh ríochtaí iolracha, mar shampla nuair a roinn Isabella agus Ferdinand coróin eatarthu.
Chuir an dlí jure uxoris isteach go mór ar shaol iníonacha Anraí VIII, a tháinig chun na corónach ina gceart féin. Breathnaíodh ar phósadh Mháire I leis Pilib sa bhliain 1554 mar ghníomh polaitiúil, mar iarracht Sasana agus Éire a thabhairt faoi thionchar na Spáinne Caitlicí. Rith an Pharlaimint an tAcht um Phósadh na Banríona Máire le Philip na Spáinne go sonrach chun cosc a chur ar Philib cumhacht a ghabháil de bhun jure uxoris . Mar a tharla sé, níor tháinig aon chlann ar an saol ón bpósadh, agus fuair Máire bás sa bhliain 1558, ag cur deireadh le héilimh jure uxoris Philip i Sasana agus in Éirinn, mar a bhí beartaithe san Acht. Tháinig Eilís I i gcomharbacht uirthi, agus níor phós sí riamh.
In Navarre, phós Jeanne d'Albret Antoine de Navarra sa bhliain 1548, agus tháinig sí i gcomharbacht ar a hathair mar bhanríon ionaid nuair a fuair sé bás sa bhliain 1555. Cróineadh Antoine mar chomh-rialtóir jure uxoris in éineacht le Jeanne i mí Lúnasa.
Naisc sheachtracha
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ In Latin, jure is the ablative case of jus, meaning a legal right.
- ↑ Black, H. C. (1968), Law Dictionary (4th ed.), citing Blackstone, Commentaries, vol. 3, p. 210.
- 1 2 Emanuel (2004). "Property": 121. New York: Aspen Publishers, inc..