Henry Wilson

Henry Wilson
	;
Ainm sa teanga dhúchais	(en) Henry Hughes Wilson
Beathaisnéis
Breith	5 Bealtaine 1864; Contae an Longfoirt
Bás	22 Meitheamh 1922 ; 58 bliana d'aois; 36-54, Eaton Place Sw1, England
Siocair bháis	Dúnbhású
Áit adhlactha	Ardeaglais Naomh Pól
Ball den 31ú Parlaimint sa Ríocht Aontaithe
	21 Feabhra 1922 – 22 Meitheamh 1922 (bás in oifig) ; Téarma parlaiminte: 31ú Parlaimint na Ríochta Aontaithe ; Toghcheantar: An Dún Thuaidh ; Toghadh i: fothoghchán Pharlaimint na Breataine
Ceann na Ceannfhoirne (An Ríocht Aontaithe)
	1918 – 1922 ; ← William Robertson – Rudolph Lambart, 10th Earl of Cavan (en) →
Faisnéis phearsanta
Scoil a d'fhreastail sé/sí	Staff College, Camberley (en) ; Acadamh Ríoga Míleata, Woolwich ; Coláiste Marlborough
Gníomhaíocht
Réimse oibre	Gnóthaí míleata agus polaitíocht
Suíomh oibre	Londain
Gairm	polaiteoir, marascal, sainchomhairleoir, saighdiúir, saighdiúir
Tréimhse oibre	1882 –
Ball de pháirtí polaitíochta	Páirtí Aontachtach Uladh
Teangacha	Béarla
Gairm mhíleata
Brainse míleata	Arm na Breataine
Céim mhíleata	marascal machaire
Coinbhleacht	An Tríú Cogadh Angla-Bhurmach, Dara Cogadh na mBórach agus an Chéad Chogadh Domhanda
Eile
Teideal uasal	Bairnéad
	Gradam a fuarthas (1918) Knight Grand Cross of the Order of the Bath (en) ; (1915) Knight Commander of the Order of the Bath (en) ; (1908) Companion of the Order of the Bath (en) ; (1901) Ord Scothsheirbhíse; Ord Leopold; Distinguished Service Medal (en) ; Grand-croix de la Légion d'honneur‎; Grand Cross of the Order of the Redeemer (en) ;

Marascail Machaire na Ríochta Aontaithe, polaiteoir agus Aontachtaí Éireannach ba ea Sir Henry Wilson, an Chéad Baronet, GCB, DSO (5 Bealtaine 1864 – 22 Meitheamh 1922). Bhí sé i gceannas ar an arm Briotanach i rith an Chéad Chogaidh Domhanda. Feallmharaigh an tIRA é in 2022.

Saol

Rugadh Wilson ar 5 Bealtaine 1864 i gCurrach Gránna,^[1] in aice le Béal Átha na Lao, Co. an Longfoirt, an dara mac as ceathrar mac agus triúr iníon a bhí ag James Wilson, tiarna talún, agus a bhean chéile Constance Grace Martha Wilson. Mhaígh an teaghlach gur tháinig siad go Carraig Fhearghais le Uilliam Oráiste sa bhliain 1690, agus rinneadh tiarnaí talún díobh tar éis Acht na nEastát Muirearaithe (Éirinn) 1849.

Roimh an gCogadh, bhí Wilson ina Cheannasaí ar Choláiste na Foirne, Camberley, agus ansin ina Stiúrthóir ar Oibríochtaí Míleata ag an Oifig Chogaidh, áit ar chabhraigh sé go mór le pleananna a leagan amach chun Fórsa a chur chun na Fraince i gcás cogaidh.

Bhí cáil air mar scéiméir polaitiúil — ghríosaigh sé i bhfabhar coinscríofa, agus bhí baint lárnach aige le géarchéim an Churraigh i 1914, nuair a mhol sé d'oifigigh éirí as seachas gníomhú in aghaidh Óglaigh Uladh. I mí Feabhra 1918 amháin a ceapadh é ina Ard-Cheannasaí Foirne Impiriúil ("Chief of the Imperial General Staff") — an post míleata ba shinsearaí ar fad — post a choinnigh sé go dtí 1922.

Feallmharú

Ar 22 Meitheamh 1922, scaoileadh marbh Wilson, ar leac a dhorais féin i lár Londan.^[2] Bhí Wilson ina chomhairleoir slándála do Phríomh-Aire Thuaisceart Éireann, James Craig ag an am céanna.

Mar thoradh, chuir Rialtas na Breataine brú ar an gCoileánach ionsaí a dhéanamh ar na Ceithre Cúirteanna.^[3] Bhí David Lloyd George den tuairim gur poblachtánaigh frith-Chonartha ba chúis leis an marú.^[4]

Crochadh na dúnmharfóirí Reginald Dunne agus Joseph O'Sullivan ar 10 Lúnasa 1922.^[5]

Féach freisin

Tagairtí

↑ logainm.ie. "Currygrane". Dáta rochtana: 2026.
↑ Nollaig Ó Gadhra (1995). "Údarás nua - tús nua?". Comhar 54 (8): 4. doi:10.2307/25572700. ISSN 0010-2369.
↑ Peter Hart (1992). "Michael Collins and the Assassination of Sir Henry Wilson". Irish Historical Studies 28 (110): 150–170. ISSN 0021-1214.
↑ UCD.ie (2016). "UCD-Decade-of-Centenaries". Dáta rochtana: 2019.
↑ Reginald Dunne (1922). "Statement by Reginald Dunne about his participation (along with Joe O'Sullivan)in the assassination of Sir Henry Wilson at Liverpool Street Station, London, on 21st June 1922, with its authentication verified by Sean McGrath," (English). catalogue.nli.ie. Dáta rochtana: 2022-08-10.

[1] .ie. "Currygrane". Dáta rochtana: 2026.

[2] Nollaig Ó Gadhra (1995). "Údarás nua - tús nua?". Comhar 54 (8): 4. doi:10.2307/25572700. ISSN 0010-2369.

[3] Peter Hart (1992). "Michael Collins and the Assassination of Sir Henry Wilson". Irish Historical Studies 28 (110): 150–170. ISSN 0021-1214.

[4] UCD.ie (2016). "UCD-Decade-of-Centenaries". Dáta rochtana: 2019.

[5] Reginald Dunne (1922). "Statement by Reginald Dunne about his participation (along with Joe O'Sullivan)in the assassination of Sir Henry Wilson at Liverpool Street Station, London, on 21st June 1922, with its authentication verified by Sean McGrath," (English). catalogue.nli.ie. Dáta rochtana: 2022-08-10.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]