An Focloir Bearla Gaoidheilge
| (en) The English-Irish Dictionary (ga) An foclóir Béarla Gaoidheilge  | |
|---|---|
| Fotheideal | ar na chur a neagar le Conchobhar O Beaglaoich mar aon le congnamh Aodh Bhuidhe mac Cuirtin agus fós i bPairis 1732 |
| Cineál | foclóir agus foclóir Gaeilge |
| Cárta innéacs | |
| Údar | Conchubhar Ó Beaglaoich |
| Teanga | Béarla agus an Ghaeilge |
| Foilseachán | 1732 |
Is é An Focloir Bearla Gaoidheilge an chéad fhoclóir Béarla–Gaeilge dar cuireadh i gcló riamh.[nóta 1]
I bPáras na Fraince a foilsíodh The English Irish Dictionary. sa bhliain 1732, arna chur in eagar ag Conchobhar Ó Beaglaoich le cúnamh Aoidh Bhuí Mhic Cruitín. Foclóir Uí Bheaglaoich a thugtar air seo coitianta.[1][2] Bhí cóip de ghraiméar Mhic Chruitín san áireamh sa leabhar. Ní léir cén chúnamh eile a thug Mac Cruitín don Bheaglaoich ach tá roinnt lámhscríbhinní ann mar a thugtar foclóir Mhic Cruitín air.[3][4]
Bhí sé beartaithe foclóir Gaeilge-Béarla a fhoilsiú freisin ach níor tháinig sé sin ar an saol.[1]
An réamhrá
[cuir in eagar | athraigh foinse]Maítear sa réamhrá go rabhthas ag leanúint eiseamláir Boyer agus Bailey i bhfoclóir Uí Bheaglaoich agus Mhic Cruitín, .i. Abel Boyer a bhí foclóirí mar Dictionaire Royal, François-Anglois et Anglois-François curtha le chéile aige, agus Nathan Bailey, údar An Universal Etymological Dictionary.[1]
I réamhrá d’Fhoclóir Uí Bheaglaoich, d’impigh an t-údar ar mhuintir na hÉireann an teanga a chaomhnú. Cháin sé an drochmheas a bhí ag réimeas Shasana ar an nGaeilge agus mhaígh sé, in ainneoin na gcéadta bliain de mheath, go raibh an Ghaeilge chomh hálainn agus chomh ceolmhar is a bhí le fáil. Maidir le saibhreas agus áilleacht na Gaeilge, mhol sé athbheochan.[5][6] Bhí súil aige go gcabhródh a fhoclóir leis an teanga a athbheochan agus lena stádas a neartú i measc mhuintir na hÉireann féin.
Ar athlámh
[cuir in eagar | athraigh foinse]Díoladh ar an 1 Deireadh Fómhair 2025 cóip de ‘Fhoclóir Uí Bheaglaoich’. Bhíothas ag súil le €700 ar Fhoclóir Uí Bheaglaoich ag an gceant ach díoladh sa deireadh é ar €1,800.[2]
Féach freisin
[cuir in eagar | athraigh foinse]Foinsí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Harrison, Alan (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí Scuitbhéarla i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I Watson, Seosamh (eag.) Féilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, COBÁC. lgh 48–69.
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- 1 2 3 Harrison (1986), lgh 67–69.
- 1 2 "Cóip lámhscríofa de Foras Feasa ar Éirinn díolta ar €35,000". Tuairisc.ie (2025-10-01). Dáta rochtana: 2025-10-01.
- ↑ Bridget Bhreathnach (18 Meitheamh 2026). "DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras | An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2026-06-18.
- ↑ "Páras agus an chéad fhoclóir Béarla-Gaeilge riamh". archives-en.centreculturelirlandais.com. Dáta rochtana: 2026-06-20.
- ↑ ‘[T]he Irish Gentry have therefore Opportunities enough, still left, for recovering and preserving their Mother-Language, and consequently, are without the least colour of excuse if they shamefully continue to neglect it.’
- ↑ Bridget Bhreathnach (18 Meitheamh 2026). "DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras | An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2026-06-19.
Nótaí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ Féach áfach Foclóir nó Sanasán Nua (1643), Foclóir Lainne agus Gaoidheilge an Phluincéidigh (1662, lámhscríbhinn), Nua-fhoclóir bog chruaidheach an Bhailisigh (1706, lámhscríbhinn), Archæologia Britannica an Laoidigh (1707), agus gluais Briotáinis–Gaeilge–Laidin in The History of the Druids (1726) leis an dTuathalánach.
