Fasti

Sa tSean-Róimh, ba liostaí cróineolaíocha nó féilire-bhunaithe iad fasti (Laidin iolra), nó taifid nó pleananna diacronacha eile d'imeachtaí oifigiúla agus reiligiúnacha a ceadaíodh. Tar éis meath na Róimhe, leanadh den fhocal fasti a úsáid le haghaidh taifid den chineál céanna san Eoraip Chríostaí agus i gcultúr an Iarthair ina dhiaidh sin.

B'éigean gnó poiblí, lena n-áirítear gnó oifigiúil stát na Róimhe, a dhéanamh ar dies fasti, "laethanta ceadaithe". Ba iad na fasti taifid an ghnó seo. Chomh maith le ciall ghinearálta an fhocail, bhí fasti ann a thaifead cineálacha sonracha imeachtaí, amhail na fasti triumphales, liostaí de bhuanna a cheiliúir ginearáil Rómhánacha. Bhí ranna na hama a úsáideadh sna fasti bunaithe ar fhéilire na Róimhe.

Spreag taifid bhliantúla na fasti scríobh na staire mar annales croineolaíocha, "annálacha", rud a raibh tionchar aige ar fhorbairt staireagrafaíocht na Róimhe.

Sanasaíocht

Is é is fasti ann ná an t-iolra den aidiacht Laidineach fastus, a úsáidtear den chuid is mó mar ainmfhocal. Tagann an focal ó fas, rud a chiallaíonn "an rud atá ceadaithe", is é sin, "an rud atá dlisteanach i súile na ndéithe." Ba iad fasti dies na laethanta ar a bhféadfaí gnó a dhéanamh gan míchráifeacht a léiriú, i gcodarsnacht le dies nefasti, laethanta nach bhféadfadh tionóil agus cúirteanna teacht le chéile. Chuir an focal fasti féin in iúl liostaí a bhí eagraithe de réir ama. Rinne an struchtúr ama idirdhealú idir fasti agus regesta, a bhí ina liostaí simplí maoine, nó sócmhainní, amhail talamh nó doiciméid, nó idirbhearta le maoin a aistriú.