Edwin Morgan

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Edwin Morgan

File agus aistritheoir Albanach ab ea Edwin George Morgan FRSE, OBE, (Glaschú, 27 Aibreán 1920Ibidem 17 Lúnasa 2010), ceangailte leis an Athbheochan Albanach. Tá sé aitheanta mar dhuine de na filí Albanacha is tábhachtaí san fhichiú haois. Sa bhliain 2004, ceapadh mar chéad fhile náisiúnta na hAlban é: An Príomh-Fhile Albanach.

Beatha agus gairm[cuir in eagar | athraigh foinse]

Rugadh Morgan i nGlaschú agus tógadh sa Ghleann Ruadh é. Ba Phreispitéirigh iad a thuismitheoirí. Mar pháiste, ní raibh mórán leabhar sa teach, agus ní raibh sé ceangailte le haon dream liteartha ach oiread. Bhí sé aitheanta mar scoláire díograiseach ag an scoil. Chuir sé ina luí ar a thuismitheoirí airgead a thabhairt dó chun ballraíocht a bhaint amach i gcumainn éagsúla liteartha i nGlaschú. Dúirt sé gur 'taispeánadh' é The Faber Book of Modern Verse (1963) blianta tar éis sin.

Chuaigh Morgan go hOllscoil Ghlaschú i 1937. Ba san ollscoil a d'fhoghlaim sé an Fhraincis agus an Rúisis, fad is a d'fhoghlaim sé an Ghearmáinis agus an Iodáilis freisin, as a stuaim féin. Briseadh isteach ar a chuid oideachais chun seirbhís a dhéanamh sa Dara Cogadh Domhanda mar dhiúltóir coinsiasach neamhchomhraiceach i gCór Liachta an Airm Ríoga. Bronnadh céim air i 1947 agus d'oibrigh sé mar léachtóir san ollscoil chéanna go dtí gur éirigh sé as an bpost i 1980.

Rinne Morgan cur síos ar a ghnéasacht den chéad uair i Nothing Not Giving Messages: Reflections on his Work and Life (1990) agus in agallamh le Crìsdean Mac 'Ille-Bhàin. Scríobh sé go leor dánta grá cáiliúla, Strawberries agus The Unspoken ina measc, gan inscne luaite leis an leannán iontu. Cúrsaí dlí a bhí i gceist ag an am leis seo, ach, freisin, aidhmeanna coitiantachta, mar a mhínigh sé in agallamh le Marshall Mac an Fhùcadair. Ag oscailt an Ionaid LADT (Leispiach, Aerach, Déghnéasach agus Trasinscneach) Ghlaschú i 1995, léigh sé dán a scríobh sé go háirithe ar son na hócáide, agus thíolaic sé don ionad é mar bhronntanas.

I 2002, ceapadh mar phatrún Our Story Scotland é. Ag oscailt Pharlaimint na hAlban i nDún Éideann ar 9 Deireadh Fómhair 2004, léigh Liz Lochhead dán a scríobh Morgan go háirithe ar son na hócáide sin freisin. Tháinig sise i gcomharbas air mar an Príomh-Fhile Albanach in Eanáir 2011.

I ndeireadh a shaoil, fuair Morgan lucht léitheoireachta nua tar éis dó comhoibriú a dhéanamh leis an mbanna ceoil Albanach Idlewild ar an gclár The Remote Part. Ag deireadh an amhráin dheireanaigh, In Remote Part / Scottish Fiction, léigh sé an dán Scottish Fiction a bhí scríofa go háirithe don amhrán féin.

I 2007, thug sé dhá dhán don duanaire Ballads of the Book, agus scríobh mórán filí Albanacha dánta a bhí cóirithe le ceol ag ceoltóirí Albanacha. Ba iad na hamhráin le Morgan The Good Years agus The Weight of Years a sheinn Karine Polwart is Idlewild faoi seach. Thug Seamus Heaney urraim fhoirmiúil dó, mar chuid dá chuairt agus Heaney ina phríomhfhile Nobel.

Tugadh aire do Mhorgan i dteach cónaithe mar go bhfuil tinneas trom air. D'fhoilsigh sé bailiúchán darb ainm Dreams and Other Nightmares in Aibreán 2010, míonna sula bhfuair sé bás, chun comóradh a dhéanamh ar a nóchadú breithlá. Roimh a bhás, ba é an marthanóir deireanach den Seachtar Mór liteartha (ina measc, Aodh MacDiarmaid, Rabairt Garbhach, Tormod MacThaoidhg, Iain Mac a' Ghobhainn, Deòrsa Mac Iain Deòrsa is Somhairle MacGill-Eain).

Ar 17 Lúnasa 2010, fuair Edwin Morgan bás leis an niúmóine. Bhí sé nócha bliain d'aois. Scaoil Leabharlann Filíochta na hAlban an nuacht ar maidin. Thug polaiteoirí mar Alex Salmond agus Iain Gray ómós dó, chomh maith le Carole Ann Ní Dhubhthaigh, Príomh-Fhile na Ríochta Aontaithe.

Filíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

D'aistrigh sé ó go leor teanga eile freisin, ina measc an Rúisis, an Ungáiris, an Fhraincis, an Iodáilis, Laidin, an Spáinnis, an Phortaingéilis, an Ghearmáinis, agus Sean-Bhéarla (Béowulf). Bhí go leor acu cruinnithe i Rites of Passage: Selected Translations (1976). Is é a aistriúchán ar Beowulf an t-aistriúchán is coitianta i Meiriceá.

Bhí tionchar mór ag na filí Meiriceánacha beat ar Mhorgan, lena meon agus a gcaint shimplí oscailte mar chomhartha ina chuid oibre. Ba i 1968 a scríobh sé dán darb ainm Starlings In George Square. Léadh an dán mar thrácht ar an drogall a bhí ar an bpobal i dtaobh imeascadh na ndaoine as tíortha thar lear. Ar an lámh eile, chonaic daoine eile tagairt do Réabhlóid na Rúise agus tagairt do Stalin sna Starlings.