Cogadh Dubh

Cogadh Dubh

Cogaí teorann na hAstráile
Cineál	cogadh, eirleach agus cinedhíothú
Dáta	1820í –  1832
Áit	an Tasmáin, an Tasmáin
Tír	an Astráil
Rannpháirtithe	Impireacht na Breataine

Tréimhse choimhlinte fhoréigní idir coilínigh Bhriotanacha agus Bundúchasaigh na Tasmáine sa Tasmáin ó lár na 1820idí go dtí 1832 ab ea an Cogadh Dubh (Béarla: 'The Black War'), a bhrostaigh dhíothú an daonra dhúchasaigh beagnach go léir. Throid an dá thaobh an choimhlint den chuid is mó mar threallchogadh; fuair thart ar 600 go 900 duine Bundúchasach agus níos mó ná 200 coilínigh Briotanach bás.

Nuair a bunaíodh lonnaíocht choiriúil Bhriotanach sa Tasmáin (ar a dtugtaí Críoch Van Diemen ag an am) sa bhliain 1803, bhí daonra na mBundúchasach idir 3,000 agus 7,000 duine. Go dtí na 1820idí, ní raibh ach ráigeanna foréigin ag baint le lucht na Breataine agus na Bundúchasaigh, a spreagadh go minic trí bhaill den lonnaíocht mná agus leanaí Dúchasacha a fhuadach. Mhéadaigh an coimhlint ó 1824 i leith, agus laochra Bundúchasacha ag cur i gcoinne leathnú tapa lonnaíochta na Breataine ar a gcuid talún. Sa bhliain 1828, d’fhógair na Briotanaigh dlí míleata agus sa bhliain 1830 rinne siad iarracht gan rath náisiúin naimhdeacha na mBundúchasach a bhrú amach as na ceantair lonnaithe in oibríocht mhíleata ar a dtugtaí "the Black Line" . I sraith de "Friendly Missions" i 1830 agus 1831, d’éirigh le George Augustus Robinson agus iad siúd a bhí i mbun cogaíochta géilleadh na dtrodaithe Dúchasacha. Cuireadh an dlí míleata ar ceal i mí Eanáir 1832.

Baineadh beagnach gach ceann de na daoine Bundúchasacha a bhí fágtha as mórthír na Tasmáine ó 1832 go 1835, agus athlonnaíodh an 220 duine a tháinig slán sa deireadh chuig Wybalenna Aboriginal Mission ar Oileán Flinders. Laghdaigh galair thógálacha agus ráta breithe íseal daonra Bundúchasach Wybalenna go 46 nuair a dúnadh an misean i 1847.

Measann roinnt staraí comhaimseartha gur cinedhíothú a bhí sa scrois beagnach iomlán a rinneadh ar mhuintir Bhundúchasach na Tasmáine. Áitíonn daoine eile, áfach, nárbh é rún na n-údarás coilíneach an daonra Dúchasach a scriosadh.

Sanasaíocht

Chum an t-iriseoir Henry Melville na téarmaí "Black War" and "Black Line" sa bhliain 1835. Ag tús an 21ú haois, d'áitigh an staraí Lyndall Ryan gur cheart ""Tasmanian War"." a thabhairt ar an gcoimhlint. D'iarr sí freisin go gcoimisiúnófaí séadchomhartha poiblí chun onóir a thabhairt do na mairbh ar an dá thaobh den chogadh.

Coinbhleacht luath

Cé gur thosaigh sealgaireacht thráchtála ar go déanach i 1798, tháinig an chéad láithreacht shuntasach Eorpach ar an oileán i Meán Fómhair 1803 nuair a bunaíodh post beag míleata Briotanach ag Risdon Cove ar Abhainn Derwent in aice le Hobart an lae inniu.

Dúchasaigh ar Abhainn Ouse, le John Glover, 1838

Bhí roinnt teagmhálacha naimhdeacha ag lucht na Breataine le clanna Bundúchasacha le linn na gcúig mhí ina dhiaidh sin, inar scaoileadh urchair agus inar fuadaíodh buachaill Bundúchasach. Tháinig David Collins mar chéad leifteanant-ghobharnóir na coilíneachta i mí Feabhra 1804 le treoracha ó Londain go ngearrfaí pionós ar aon ghníomhartha foréigin in aghaidh mhuintir na mBundúchasach. Ach theip air na treoracha sin a fhoilsiú, rud a d’fhág creat dlíthiúil doiléir chun déileáil le haon choinbhleacht fhoréigneach.

Ar an 3 Bealtaine 1804, scaoil saighdiúirí, lonnaitheoirí agus daoránaigh ó Risdon Cove urchair ar ghrúpa seilge de 100 go 300 duine Bundúchasach. Dúirt an t-oifigeach ceannais Briotanach gur cheap sé go raibh an grúpa Bundúchasach naimhdeach. Dúirt finnéithe a chonaic an t-ionsaí gur bhásaigh idir triúr agus caoga fear, bean agus leanbh Bundúchasach.

Faoi mbliain 1806, bhí dhá phríomhlonnaíocht choiriúil bunaithe ag Rialtas na Breataine ar shuíomhanna Hobart agus Launceston an lae inniu. Mhéadaigh an foréigean le linn triomach i 1806–7 nuair a mharaigh nó a ghortaigh treibheanna i ndeisceart an oileáin roinnt coilíneach i sé eachtra a spreagadh den chuid is mó le haghaidh géime. Ní raibh ach trí theagmháil naimhdeach taifeadta sna lonnaíochtaí thuaidh roimh 1819, cé gur dúirt John Oxley i 1810 gur chuir maoir scrobarnaí na ndaoránach ""many atrocious cruelties" ar dhaoine Bundúchasacha rud a thug ar Dhúchasaigh ionsaithe a dhéanamh ar shealgairí aonaracha geala.