Charles Darwin

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Charles Darwin
Charles Darwin 1880.jpg
Saol
Eolas breithe The Mount (en) Aistrigh, Feabhra 12, 1809
Náisiúntacht Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann
Áit chónaithe The Mount (en) Aistrigh
Teanga dhúchais English language in England (en) Aistrigh
Bás Down House (en) Aistrigh, Aibreán 19, 1882
Áit adhlactha Abtheach Westminster
Muintir
Athair Robert Darwin
Máthair Susannah Darwin
Céile/Céilí Emma Darwin  (Eanáir 29, 1839 -  Aibreán 19, 1882)
Páistí
Siblíní
Teaghlach
Oideachas
Alma mater Christ's College (en) Aistrigh
University of Edinburgh Medical School (en) Aistrigh
Ollscoil Cambridge
Shrewsbury School (en) Aistrigh
(1818 - 1825)
Leibhéal oideachais Baitsiléir Ealaíon
Master of Arts (en) Aistrigh
Legum Doctor (en) Aistrigh
Teangacha An Béarla
Múinteoirí Adam Sedgwick (en) Aistrigh
John Edmonstone (en) Aistrigh
Gairm
Gairm geolaí, taiscéalaí, travel writer (en) Aistrigh, ethologist (en) Aistrigh, feithideolaí, luibheolaí, carcinologist (en) Aistrigh agus beekeeper (en) Aistrigh
Fostóirí Royal Geographical Society (en) Aistrigh
Saothar iomráiteach On the Origin of Species (en) Aistrigh
The Voyage of the Beagle (en) Aistrigh
The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex (en) Aistrigh
The Expression of the Emotions in Man and Animals (en) Aistrigh
Insectivorous Plants (en) Aistrigh
The Power of Movement in Plants (en) Aistrigh
The Formation of Vegetable Mould through the Action of Worms (en) Aistrigh
Duais
Daoine le tionchar air/uirthi Thomas Malthus, John Frederick William Herschel (en) Aistrigh, Herbert Spencer, George-Louis Leclerc Buffon, David Hume, Johann Wolfgang von Goethe, Alexander von Humboldt agus Charles Lyell
Ballraíocht Cumann Ríoga
German Academy of Sciences Leopoldina (en) Aistrigh
Royal Swedish Academy of Sciences (en) Aistrigh
American Philosophical Society (en) Aistrigh
Hungarian Academy of Sciences (en) Aistrigh
Silesian Society for Patriotic Culture (en) Aistrigh
Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá
Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences (en) Aistrigh
Lincean Academy (en) Aistrigh
Zoological Society of London (en) Aistrigh
Acadamh na nEolaíochtaí
Russian Academy of Sciences (en) Aistrigh
Royal Prussian Academy of Sciences (en) Aistrigh
Royal Geographical Society (en) Aistrigh
Bavarian Academy of Sciences and Humanities (en) Aistrigh
Accademia delle Scienze di Torino
Creideamh
Reiligiúin Anglacánachas
Agnóisí
IMDb nm6143881
Charles Darwin Signature.svg

Nádúraí Sasanach ba ea Charles Robert Darwin [tʃɑrlz 'dɑː.wɪn] (12 Feabhra 180919 Aibreán 1882 a thug faoi deara agus a thaispeáin gur eascair speicis uilig an tsaoil seo as sinsearach coiteann: bhunaigh sé teoiric an roghnú nádúrtha.

Charles Darwin sa bhliain 1854, cúig bliana sular foilsíodh The Origin of Species

Chuir sé Teoiric na hÉabhlóide chun cinn ina leabhar cáiliúil On the Origin of Species sa bhliain 1859. Rinne a smaointí athmhúnlú raidiciúil ar na heolaíochtaí nádúrtha go léir.

Éabhlóid[cuir in eagar | athraigh foinse]

Sa bhliain 1831, sheol Darwin ar an rnBeagle chun farraigí Mheiriceá Theas a thaiscéaladh, agus thaistil ar fud an Aigéin Chiúin.[1] Ag éirí as a bhreathnuithe agus saothar Alfred Russel Wallace, shaothraigh sé teoiric na héabhlóide. Leag sé amach an teoiric ina leabhar On the Origin of Species by Means of Natural Selection (Ar Bhunús na Speiceas trí Mheán an Roghnaithe Nádúrtha, 1859).

De réir na teoirice seo d'fhorbair gnéithe plandaí is ainmhithe trí roghnú nádúrtha na n-athruithe sin a chuir le cumas maireachtála is atáirgthe an orgánaigh thar na glúine. 3,500 milliún bliain ó shin, ní raibh ach orgánaigh shimplí aoncheallacha mar bhaictéir ar domhan, agus faoi seo tá orgánaigh i bhfad níos casta ann, daoine is ainmhithe eile ina measc.

I rith na n-aoiseanna d'fhorbair is d'fhorás na foirmeacha simplí ina bhfoirmeacha casta. Bhain Darwin feidhm as fianaise na n-iontaisí chun an teoiric seo a shaothrú, agus tá an eolaíocht ghéiniteach ag cur léi i láthair na huaire.

Conspóidí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ceanglaíodh leagan amach Darwin le hiomad smaointe, teoiricí, agus idé-eolaíochtaí eile, mar shampla an náisiúnachas idé-eolaíoch, an t-impiriúlachas, an ciníochas, an caipitleachas, eoiginic, gan trácht ar ar síleadh faoi thodhchaí teangacha.[2]

Ní fios fós gach mionphointe d'fheidhmiú na héabhlóide, agus tá an-chuid taighde ar siúl an t-am ar fad chun an scéal a shoiléiriú is a iomlánú. Tá conspóid ann ó foilsíodh leabhar Darwin idir na heolaithe a ghlacann lena theoiric is daoine a chreideann i mbrí litriúil na cruthaíochta sa Bhíobla. Ach ní conspóid eolaíochta í seo, bunaithe ar fhianaisí infhíoraithe, ach conspóid reiligiúnda is/nó pholaitiúil.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Hussey, Matt (2011). "Fréamh an Eolais" (Coiscéim). 
  2. "Anuas den tSeilf". Feasta 63 (4), 19-20. 1 Aibreán 2010