Catrin o Ferain
  | |
| Beathaisnéis | |
|---|---|
| Breith | 1534 (Féilire Ghréagóra) Berain, Wales (en)  |
| Bás | 27 Lúnasa 1591 56/57 bliana d'aois Llanefydd, Wales |
| Áit adhlactha | Llanefydd |
| Áit chónaithe | Berain (en) Plas-y-Ward (en) |
| Gníomhaíocht | |
| Gairm | cúirteoir |
| Teangacha | Béarla |
| Teaghlach | |
| Céile | Richard Clough (en) John Salusbury (en) Maurice Wynn (en) Edward Thelwall (en) |
| Páiste | Thomas Salisbury (en) (  John Salusbury (en) )Mary Clough ( Sir Richard Clough)Jane Wynne ( Maurice Wynn (en) )Catrin ferch Richard Clough ( Sir Richard Clough)John Salusbury (en) ( John Salusbury (en) )Edward ap Morus Wynn, of Ystrad (en) ( Maurice Wynn (en) ) |
| Athair | Tudur ap Robert Fychan ap Tudur ab Ieuan of Berain (en) agus Jane Velville (en) |
Ba bhean uasal Bhreatnach í Catrin o Ferain (nó Catrin o'r Berain[1] agus uaireanta Catrin Tudur[2]) (1534 – 27 Lúnasa 1591), ar a dtugtar "Mam Cymru" (máthair na Breataine Bige) uaireanta. Bean an-chliste agus cumhachtach a bhí inti; fuair sí bás agus í 56 bliain d'aois. Níl aon chuimhneachán uirthi in áit ar bith agus níl a hainm faoi deara ar chloch i reilig Llanefydd áit ar cuireadh í.[3]
Stair
[cuir in eagar | athraigh foinse]Ba í Catrin an t-aon leanbh Tudur ap Robert Vychan agus Jane Velville (iníon Sir Roland de Velville). Líomhnaítear gur mac le bean chéile Anraí Tudor a bhí i Rowland de Velville trí chaidreamh le bean Bhriotánach.[4] Bhí eastáit fairsinge ag Catrin i Dyffryn Clwyd, lena n-áirítear teach mór a teaghlaigh i gCefn Berain, Sir Ddinbych in aice le Llanefydd agus mainéar Penmynydd, iar-bhaile na dTúdor Penmynydd.
Bhí cáil ar Chatrin mar phatrún na mbard. Chan an bard William Cynwal di mar 'cannwyll Teyrnas Gwynedd' ('coinneal Gwynedd ') i gcúipléad atá cáiliúil anois. Seo an cúplaléad cáiliúil, maisithe i litriú nua-aimseartha:
- Catrin wych, wawr ddistrych wedd,(Catrin iontach, a haghaidh álainn lonrach),
- Cain ei llun, cannwyll Wynedd (Caomh a cruth, coinneal Gwynedd).[5]
Fuair sé bás ar an 27 Lúnasa, 1591 agus cuireadh í i Llanefydd ar an gcéad lá de Mheán Fómhair.
Póstaí agus páistí
[cuir in eagar | athraigh foinse]In *The Celtic Peoples and Renaissance Europe* (Londain agus Nua-Eabhrac, 1933), míníonn an scoláire Dr. David Matthew conas is féidir an t-aistriú mall ón reiligiún Caitliceach go dtí an reiligiún Protastúnach a fheiceáil ina ceithre phósadh.
A ceathrar fear céile:
- Sir Siôn Salsbri (nó John Salusbury ) de Leweni, Feisire Parlaiminte do Dhindinbych i 1545-7
- An Ridire Rishiart Clwch ( Richard Clough ) as Denbigh
- Maurice Wynn ó Wydir
- Edward Thelwall, Plas-y-barda, Denbigh
Phós sí John Salusbury (nó Siôn Salbri) nuair a bhí sí 22 bliain d'aois. Ba é mac Sir John Salusbury (b. 1578) as Lewenni é agus tugadh ' 'John yr Iengengaf ( nó John the Elder) air. Fuair sé bás i mBealtaine nó i mí an Mheithimh 1566, tar éis pósadh 9 mbliana. Bhí beirt mhac acu: Tomás (b. 1564), agus John (b. 1567).
Rhisiart Clwch
[cuir in eagar | athraigh foinse].png)
Ceannaí an-saibhir ab ea Rhisiart, a bhunaigh an Royal Exchange i Londain lena chomhpháirtí gnó Sir Thomas Gresham. Sa bhliain 1567, d’fhill Rhisiart ó Antwerp, áit ar oibrigh sé agus ar thóg sé dhá theach: Bachegraig agus Plas Clough . Seo iad na chéad dá theach sa Bhreatain Bheag a tógadh as brící . Tar éis dó bás a fháil, fuair a mhac óna chéad phósadh Plas Clough mar oidhreacht. Bhí beirt iníonacha aige óna phósadh le Catrin o Ferain: Anne (r. 1568), a phós Roger Salusbury, agus Mary (r. 1569), a phós William Wynn, Melai.
Tar éis sé bliana pósta le Catrin, fuair sé bás. Is dócha gur nimhíodh é agus é ag déanamh spiaireachta thar ceann Eilís I.
Maurice Wynn
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tar éis bhás roimh am Rhisiart, phós Catrin Maurice Wynn[6] ó Wydir, Dyffryn Conwy. Bhí beirt pháistí acu: Edward, agus Jane. Ba é Sirriam <a href="https://cy.wikipedia.org/wiki/Siryfion_Sir_Gaernarfon_yn_yr_16eg_ganrif" rel="mw:ExtLink" title="Siryfion Sir Gaernarfon yn yr 16eg ganrif" class="cx-link" data-linkid="131">Sir Gaernarfon</a> é agus nuair a fuair sé bás, measadh Catrin ar dhuine de na daoine ba shaibhre sa Bhreatain.
Edward Thelwall
[cuir in eagar | athraigh foinse]Ba le Edward Thelwall as Plas-y-ward a phós sí an ceathrú uair; ní raibh aon chlann acu agus fuair Catrin bás roimh Edward. Ba é Edward mac ba shine Simwnt Thelwall óna chéad phósadh. Scríobh an bard Robert Parry, Henllan, (bl. 1540?-1612?), marbhántacht do Catrin i ndiaidh a báis.
Leanaí
[cuir in eagar | athraigh foinse]Bhí seisear clainne agus sé dhéag garpháistí aici : Seo iad na páistí ó na ceithre phósadh:
- Thomas (r. 1564), agus Seán (r. 1565 nó 1566)
- Anne (r. 1568), a phós Roger Salusbury, agus Mary (r. 1569), a phós William Wynn, Melai.
- Edward, agus Jane
- gan aon leanaí
- Sliocht
- Hester Thrale, cara le Samuel Johnson
Ficsean
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tá trí úrscéal stairiúla suntasacha faoi Catrin agus a saol le R. Cyril Hughes ann, eadhon:
- Catrin O Ferain ( Gomer Press, 1975)
- Cathair Dhihenydd (Gomer Press, 1976)
- Caisleán an Chomhréitigh (Gomer Press, 1984)
Scéalta agus maíomh fúithi
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Creidtear gur scríobh an file Sasanach William Shakespeare soinéad faoina mac John. Finscéal áitiúil eile, ó cheantar Dinbych, is ea gurbh í Catrin máthair William.
Féach freisin
[cuir in eagar | athraigh foinse]- An teaghlach Salusbury
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ Y Llyfrgell Genedlaethol
- ↑ Gwefan y BBC
- ↑ cylchgrawnbarn.com[nasc briste go buan]
- ↑ Foclóir Beathaisnéis Náisiúnta, Oxford (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/67988.
{{cite encyclopedia}}: Missing or empty|title=(cabhair) (Subscription or UK public library membership required.) - ↑ Wiliam Cynwal. Dyfynnir gan R. Cyril Hughes ar wynebddalen ei nofel Catrin o Ferain (1975).
- ↑ “Catrin of Berain”. BBC Wales North East (Mehefin 2009). Cartlannaíodh an bunleathanach ar 2012-07-21. Dáta rochtana: 2012-12-13.