Cath Amiens (1918)

Cath Amiens

49° 53′ 38″ N, 2° 17′ 39″ E
Cineál	cath
Cuid de	An Fronta Thiar sa Chéad Chogadh Domhanda
Tréimhse	8 - 12 Lúnasa 1918
Suíomh	Amiens, An Fhrainc
Tír	an Fhrainc
Rannpháirtí	Impireacht na Gearmáine Impireacht na Breataine Troisième République Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann Stáit Aontaithe Mheiriceá an Astráil Ceanada

Ba é Cath Amiens, dá ngairtear faoi seach mar 'An 3ú Cath Picardy' é an chéim tosaigh an ionsaí comhghualaithe a thosaigh ar an 8ú lá de mhí lúnasa 1918, ina dhiaidh dá ngairtear mar an ionsaí céad lá, a thug leis ar deireadh thiar críoch an cogadh mór. Ghluais na fórsaí comhghualaithe aon ciliméidir déag ar an gcéad lá, idir na gluaiseachtaí chun tosaigh ba mhó den gcogadh, is ceathrú arm briotanach Ghineárál Henry Rawlinson, le naoi as naoi déag rannán soláthraithe ag cór Astrálach Lt.Gin  John Monash agus cór ceanadach Gin Lt. Arthur Currie fad is a d'imir an céad arm francach faoi Gin. Marie Eugene Debeney ról ríthábhachtach. Tá an cath suntasach mar gheall ar a iarmhairt ar sprid an dá taobh agus gabhadh líon mhóir fórsaí Gearmanacha. Níos déanaí,thug Erich Ludendorff "an lá ba duibhe an t-arm gearmanach" ar céad lá an chatha. Ba é Amiens idir na céad catha ina raibh cogaíocht armúrtha i dtreis.

Cúlra

Ar an céad lá is fiche de mhí mhárta 1918, thosaigh an t-arm gearmanach oibríocht Mícheál, an chéad ionsaí as sraith ionsaithe beartaithe chun na comhghualaithe a iomáint soir feadh an éadáin iarthar ar fad. Tar éis síniú an Comhaontú Brest-Litovsk le Rús na réabhlóide, bhí na Gearmánaigh in ann céadta míle fear a aistriú siar  go dtí an t-éadan thiar, ag tabhairt dóibh buntáiste ábhair agus fhearchumhachta  neamhbhuan acu ar na gcomhghualaithe. Bhí fonn ar an Gearmanaigh oibríocht micheál a úsáid chun eite dheas an fhórsa sluaíochta Briotanach (BEF), ach chinntigh easpa rátha um Arras cliseadh an ionsaí. Bhí iarracht dheireanach aimsithe ar bhaile Amiens, ladhar iarnróid riachtanach den mbeatha, áfach cuireadh stad isa ghluaiseacht ag Villers-Bretonneux ag trúpaí Briotanacha agus Astrálacha ar an 4ú Aibreáin.

Rinne na hoibríochtaí Gearmanacha a leanas - Oibríocht Georgette (9ú-11ú Aibreán); Oibríocht Blucher-Yorck (27ú bealtaine); Oibríocht Gneisenau (9ú Meitheamh); agus Oibríocht Marne-Rheims(15ú-17 liúil)- gluaiseachtaí ar áiteanna eile ar an bhFronta Thiar, ach theip orthu bearnú deimhnitheach a bhaint amach.

Faoi dheireadh ionaí Marne-Rheims, caitheadh an bhuntáiste fearchumhacht gearmanaigh amú, is bhí a solátharthaí is a dtrúpaí caite freisin. D'ordaigh an Ginearál Chomhghualaithe, Ginearál Ferdinand Foch, frithionsú ar thug leis buachan ag an dara cath na Marne, a ardaíodh é  go Mararscal na Fraince. D'aistarraing na Gearmanaigh ,tar éis aithint a thabhairt ar a suíomh dochosanta, ó Marne ó thuaidh. Ansin, rinne Foch iarracht na Comhghualaithe a chur ar an ionsaí.

Réameachtraí

Plean/ Beartú

Nocht Foch an plean ar an 3ú lá is fiche de mhí liúil, i ndiaidh an buachan comhghualaithe ag an gCath Soissons. Bheartaigh an plean an suntas Saint-Mihiel a laghdú (a dearcódh comhrac le linn catha Saint-Mihiel) agus na línte iarnróid a lúbadh trí Amiens a chosaint ó lámhach sliogán.

Bhí pleananna eagraithe cheana ag ceannaire An Fórsa sluaíochta Briotanach, Marascal Machaire Sir Douglas Haide, do ionsaí gar do Amiens. Nuair a chríochnaigh an cúlú briotanach i mí aibreán, tháinig ceanncheathrú an ceathrú arm le Ginearál Sir Henry Rawlinson i gceannas ar an bhfronta cois leis an Somme. Ba é an tríú córp briotanach faoi Ginearál leifteanant Richard Butler. a córp thaobh clé. Ag an am céanna, ghlac an córp astrálach faoi ginearál leifteanant John Monash an eite dheas agus a nasceadar leis na airmeanna fraince ó dheas. Ar an tríocha lá de mhí bealtaine, bhí gach rann astrálach aontaithe faoin gceanncheatrú astrálach don gcéad uair ar an bhfronta thiar. Rinne na hAstráilaigh seacht bhfrithionsaí áitiúla a nocht oiriúnas an talún oscailte agus daignean agus a dheimhnigh agus a beachtaigh na modheolaíochtaí a chuirfear in úsáid.

Ba é Monash an té ar eagrú an plean, ar úsáid an nuálaíocht is máistreacht teicneolaíochta nua, go háirithe tancanna, ar léirigh sé cúig sheachtaine níos luaithe le linn Cath Hamel. Rinne Sir Douglas Haig cur síos ina dhialann ar conas a d'inis Monash dó go raibh "uile snáithe na hoibríochta ina láimhe aige".

Chur Gin. Lt Rawlinson moltaí do Haig le linn mí liúil, agus chuir Haig ar aghaidh go Foch iad. Um chruinniú, d'aontaigh Foch don bplean ach mhaígh Foch gur ghlaca an chéad arm Fraince páirt. Chuir Rawlinson in éadan é seo, mar gur bhrath plean Monash agus eisean féin ar úsáid tanca mórchóire (ar fáil ar líon mor faoi dheireadh) chun teacht aniar aduaidh orthu trí bhombardaíocht tosaigh a sheachaint. Bhí easpa tanc ag an Chéad Arm Francach agus bíodh acu bombardaíocht a dhéanamh ar na suíomhanna gearmanaigh sularb ghluasaigh na coisithe chun tosaigh, agus mar sin ag baint an buntáiste nach raibh éinne ag súil leis. Faoi dheoidh, aontaíodh nár ghluasódh na Francaigh chun tosaigh ach cúig nóiméad is daichead tar éis tús ionaithe an ceathrú arm. Freisin, aontaíodh dáta na gluaiseachta a bhogadh chun tosaigh óndeichiú lá de mhí lúnasa go dtí an t-ochtú lá chun buille a thabhairt ar na Gearmanaigh sularb raibh deis acu a n-aistarraingt ón suntas Marne a chríochnú.

Bhí pleananna Rawlinson críochnaithe cheana  féin aige ar an céad lá is fiche de mhí liúil tar éis á bplé lena cheannaisthe chóirp (Butler, Monash, Sir Arthur Currie na cóirp caneadaigh agus gin. lt Charles Kavanagh an chóirp marcshlua). Don gcéad tráth, ionsódh na Astrálaigh leis an gcórp Ceanadach.

Scrúdaigh na hAstrálaigh na modheolaíochtaí oirbheartaíochta le linn frithionsaithe áitiúla ag Cath um Hamel ar an gceathrú lá de mhí liúil. Bhí cosantóirí gearmanacha na Hamel daingnithe go doimhne, agus bhí a suíomh ag féachaint anuas ar raon urchair leathan. Sheas suíomhanna  coisiúla an fód ar feadh dhá mhí le linn Cath an Somme. Bhain na hAstrálaigh leas as iontas in ionad forneart ar Hamel. Níor thosaigh an artléire a bomardaíocht ach ar an bomaite a thosaigh na coisithe agus na tancanna a ngluaiseacht chun tosaigh, agus gabhadh forlámhas go gasta ar na cosantóirí.

Ba gné an-tábhachtach ab ae an rúndacht. Beartaíodh gan bombardaíocht tosaigh a húsáid roimh an chath, mar ab ae gnách, díreach lámhach ar an toirt roimh gluaiseacht na fórsaí Astrálaigh, Ceanadaigh, agus Briotanaigh. Faoi dheoidh, bhí 1386 gunnaí machaire agus Howitzer/ Ollaire  agus 684 gunnaí troma i gceist leis an bplean deireanach an ceathrú airm. Rinneadar suas seacht briogáid airtléire leathmhóire is fiche agus trí bhataire trom déag, chomh maith le artléir na ranna coisithe. Bhí an plean lámhaí an ceathrú arm ceapaithe ag oifigeach airtléire sinsearaí Monash, Ginearál Mhaor C. E. D Budworth. Rinne dul chun cinn Bhriotanaigh i réimse teicnící airtléire agus fótografaíocht aerthaiscéalaíochta í indéanta gan urchair raonála a húsáid chun lámhach cruinn a chinntiú. Thairg Budworth amchla a fhéadaíodh ceithre cúig céad gunnaí Gearmanacha as tríocha cúig céad a bhuaileadh um 0 Uair, fad is a chuaigh baráiste druideadh roimh na coisithe. Tá an modh seo coisiúil leis an "Freurwalze" ar úsáid na Gearmainigh mar chuid a n-Ionsaí Earraigh, ach méadaíodh a éifeachtact de réir iontas na hionsaithe.

Ghlac beagnach sé céad tanc páirt san ionsaí.  Cionnroinneadh briogáid ceithre chathlán don gCórp Astrálach agus Ceanadach araon, in éineacht le  8 tanc troide (Mark V), sé tanc (mark V "Star") is tríocha, agus ceithre tanc is fiche tanc gan arm le rún solátharthaí agus armlón a iompar chun tosaigh. Cionnroinneadh cathlán tanc Mark V do III córp. Cionnroinneadh dhá cathlán tanc ina raibh ocht Tanc Mark A Whippet leathmhór acu araon.

Bhog na comhghualaithe an córp Ceanadach de ceithre rann coisithe go Amiens gan a fhios ag na Gearmanaigh. Ba dhíol suntais é an gaisce seo agus chuir sé comaoin mhór ar oibre ollbhúine éifeachtach is mó is mó* na airm briotanacha. Seoladh díorma ón gcórp, dhá chathlán coisithe, trúpclicire*, agus stáisiúin taismigh réitithe/ ospidéal machaire go dtí an fronta gar do Ypres chun na Gearmanaigh a chur i gcéill go raibh an córp ar fad ag bogadh ó thuaidh go Flondrás. Ní raibh an Córp Ceanadach ar fad ina n-ionaid go dtí an seachtú lá de mhí lúnasa, lá amháin sularb tosaíodh an ionsaí. Chun rúndacht a choinneáil, ghreamaigh ceannasaithe comhghualaithe an fógra "coimeád do bhéal dúnta" in orduithe tugtha do na fir agus tugadh "ruathar" air in ionad "ionsaí".

Réamhobair

Cé go raibh na Gearmanaigh ar an ionsaí go fóill um liúil déanach, neartaigh na hairm comhghualaithe mar a shroich níos mó trúpaí Stáit Aonaithe Meiriceá an Fhrainc. Aistríodh trúpaí athneartaithe ó arm bhaile na breataine agus an feachtas Pailestíne agus Sinai. Thug ceannasiathe Gearmanacha faoi deara go luath i mí lúnsasa go raibh baol ann go cuire ar an gcosaint iad,

cé gur rangnaigh siad Amiens ina suíomh ionsaithe neamhdhóchúla. Chreid na Gearmanaigh gurb ionsódh an fronta Saint-Mihiel thoir ó Rheims, nó i bhFlóndras gar do Mt. Kemmel, fad is a chreid siad go ionsódh na Briotanaigh um abh. na Lys ó gar do Albert. Go deimhin, chuir na comhghualaithe seacht bhfrithionsaí áitiúla i bhfeidhm chun seilbh a ghlacadh araidhmeanna áitiúla, a suíomhanna cosanta agus aigne na Gearmanaigh a bhaint de theascóg Amiens. Thosaigh fórsaithe Gearmanaigh aistarraingt ón abh. Lys agus fronta eile mar fhreagair ar na teoirice seo. Coinnigh na comhghualaithe lómhach agus lámhach aeir cothrom um na fronta éagsúla, ag bogadh trúpaí le linn oíche amháin agus lig siad orthu gluaiseachtaí le linn an lae chun a bhfonn ceart a chur i bhfolacht.

Choinnigh an dara arm (Ginearál Georg von de Marwitz) an fronta Gearmanach thoir ó Amiens faoi smacht le sé rann i líne agus dá rann in éadan an chéad arm fraince.Ní raibh ach dá rann mar chúlthaca ar na gaobhair. Cuireadh imní ar na comhghualaithe nuair a d'ionsaigh an seachtú ranna gearmanaigh is fiche taobh thuaidh den Somme ar suíomh a raibh fonn ar na comhghualaithe ionsú dhá lá níos déanaí. Pholl an rann Gearmanagh (foirmiú Stosstruppen a bhí oilte agus roghnaithe go speisialta) timpeall ocht céad slat (730m) sa fhronta haon mhíle leath. Ba dhíoltas ab ae an ionsaí mar mhalairt ar ruathar trinse leis an cúigiú rann astrálach ó thuaidh an somme um oíche an céad lá is tríocha de mhí liúil, a ghabh go leor príosanúigh sularb lonnaíodh an córp astrálach ó dheas na habhainne. Áfach, chúlaigh an rann gearmanach soir go dtí a bun-suíomh um mhaidin an 7ú de lúnasa, ach theastaigh athruithe ó phlean na comhghualaithe dá bharr.  

Bhí tomráin na tancanna curtha faoi bhréagiocht le buamadóirí ag eitilt anuas is aníos na línte Gearmanaigh. Ba buamadóirí Handley Page O-400 dhá-inneal ab ae iad agus innill cosúil le tancanna iontu. Chinn an dá scuadrún dáilithe pháirt a ghlacadh go raibh sé ró-dáinséarach eitleáin a ordú aníos sa spéir dá bharr an ceo tiubh agus d'iarr siad ar óglaigh. Thairg beirt páirt a ghlacadh as scuadrán 207, captaein Gordon Flavelle agus William Peace, agus bronnadh an Cros eitilte oirirce.

Cath

An chéad chéim

Tosaíodh an cath i lár ceo tiubh um 4:20 r.n. ar an ochtú lá de mhí lúnasa. Faoin Ceathrú Arm Rawlinson, d'ionsiagh an tríú córp briotanaigh ó thuaidh an Somme, an Córp Astrálaigh ó dheas na habhainn agus an Córp Ceanadaigh ó dheas na hAstrálaigh. D'oscail an Chéad Arm Fraince Ghinearál Debennry a réamhbharáiste ag an tráth céanna agus thosaigh sé a ghluaiseacht cúig bhomaite is daichead ina dhiaidh, tacaithe le cathlán dá thanc Whippet is seachtó. Cé go raibh na fórsaithe Gearmanaigh san airdeall, bhí siad ag súil le ionsaí dhíoltais ar a n-ionsaí an 6ú lá, agus ní dá bharr oiliúnt um an bplean comhghualaithe. Cé go raibh an dá fhórsa faoi 460 mhéadar dá gcéile, bhí an bombardaíocht gháis íseal, cé go raibh formhór láithreacht na gComhghualaithe gan fhios do na Gearmanaigh. Ní raibh na Gearmanaigh ag súil leis an ionsaí, nár thosaigh siad ag tabhairt freagra ar an lámhach ach cúig nóiméad tar éis, agus fiú ansin, ar suíomhanna ar chruinníodh na fórsaithe comhghualaithe ag tús an cátha, agus a bhí folamh ag an am sin.

Le linn an chéad chéim, d'ionsaigh seacht rann, an ochtú déag (oirthearach), an ochtú is caoga (2/1ú Londain),  an dara agus an tríú Astrálach, agus an chéad, dara, agus tríú Ceanadach.Thacaigh trúpaí an tríú rann choisithe is tríocha An Garda Náisiúnta na Stáit Aontaithe Mheiriceá leis na hionsaitheoirí ó thuaidh an Somme.

Ghabh na hionsaitheoirí ar an gcéad suíomh Gearmanaigh, ag gluaiseacht timpeall 3.7 km chun tosaigh timpeall um 7:30 r.n. Sa lár, d'ionsaigh aonaid tacaithe ag leanúint na ranna tosaigh an dara aidhm 3.2 km níos faide ar aghaidh. Shroich aonaid Astrálaigh a gcéad gcuspóirí  roimh 7:10 r.n., agus roimh a 8:20 r.n. chaith na ceathrú agus cúigiú ranna Astrálaigh, chomh maith leis an ceathrú rann Cheanadaigh, tríd an chéad briseadh tríd na línte Ghearmanaigh. Leagadh tríú chéim an ionsaithe do na tancanna Mark 5 ag iompair coisithe; áfach, níor fhéad an coisithe an chéim seo a bhaint amach gan tacú. Pholl na comhghualaithe cosaintí na gearmanaigh go doimhne, agus lean an marcshlua an ghluaiseacht, aon chathlán amháin sa theascóg Astrálaigh agus dhá rann marcshlua sa theascóg Cheanadaigh. Sheachain lámhach aerarthaí an RAF agus charr armúrtha na Gearmanaigh a bhí ag cúlthacú ó athchruinniú a bhaint amach.

Ghluais na fórsaithe Astrálaigh agus Ceanadaigh sa lár chun tosaigh go gasta, ag tabhairt an líne 4.8 km ón tús leo um 11.00 r.n. Bhí luas a ngluaiseacht chomh ghasta gur ghabhadh ar buíon oifigigh agus buíonn ranna fad ar a itheadar bricfeasta. Rinne an chéad lá poll 24 ar fad i línte na Gearmanach ó dheas an Somme. Baineadh níos lú ráth amach ó thuaidh na habhainne, áit nach raibh ach ag cathlán tanc tacuithe amháin ag tríú córp Bhriotanaigh, ina raibh sí deacair fáil a fhad leis an tír-raon.], agus a chuir ruathar na Gearmanaigh isteach ar cuid de na hullmhúcháin. Bhain an córp a gcuspóirí luatha, ach cuireadh moill orthu ar Speir Chipilly, "speir lom cúig throigh is seachtó ar aird um lúbadh lúblocha gar do shráidbhaile Chipilly.

D'ionsaigh na fórsaithe fraince ar an eite-dheas freisin, ag gabhadh ar Moreuil roimh 9:30 r.n. Lámhaigh siad na Gearmanaigh ar feadh trí uair agus fiche nóiméad. Thosaigh an Naoú Córp Fhrancaigh gluaiseacht chun tosaigh ach cuireadh stop orthu ag an Avre. Níos déanaí, gabhadh An Chéad Chórp is tríocha ar Mézières agus D'fhorghabh siad ar Fresnoy roimh a naoi a chlog. Maraíodh nó gortaíodh trí mhíle cúig céad trúpaí na Fraince ach rinne siad cúig mhíle trúpaí Gearmanaigh ina bpríosúnaigh.

Pholl na Comghualaithe deich míle, ar chostas dá mhíle thaismeach déag, agus ghabh siad ar breis is cúig míle príosúnaigh déag. Tomhaiseadh go raibh taismeach iomlán ne Gearmáine timpeall ar tríocha míle ar an ochtú lá de mhí lúnasa. Bhain ocht míle taismeach de Briotaniagh, Astrálaigh agus Ceanadaigh an Ceathrú Airm agus caillteanais tancanna, aerárthaí agus fórsaithe Fraince breise eile.

Luaigh Ceann Foirne an Airm Gearmanaigh Paul von Hindenburg úsáid an iontais na Comhghualaithe agus gur chuir scriosadh comhghualaithe ar línte cumarsáide na Gearmáine isteach ar chumas na Gearmanaigh frithionsaithe a thosaigh tríd suíomhanna ceannasaithe a leithlisiú. Tugadh an Ghinearál Gearmanach an ainm "Schwarzer Tag des deutschen Heeres"(lá dubh an Airm Gearmanaigh) ar céad lá an CathAmiens, ní mar gheall ar an talamh a chailleadh do na gComhghualaithe  ag gluaiseacht chun tosaigh, ach tosc gur chaill na trúpaí Gearmanaigh a misnigh gur thosaigh líon mór dóibh ag géilleadh. D'eachtraigh Ludendorff tráthanna ar bhéic trúpaí cultacuithe Gearmanaigh ar oifigigh a bhí ag iarraidh athchruinniú a eagrú nach "bhaineann sibh tada amach ach fad a chur leis an gcogadh", agus "Blackleg" ar fórsaithe cúlthacú a raibh ag gluaiseacht chun tosaigh. Go bunúsach, chumhdaíodh cúig rann. Ghluais fórsaithe na Comhghualaithe, tríd is tríd, aon chiliméadar déag isteach talamh an naimhde ag deireadh an lae. Bhain na Ceanadaigh trí chiliméadar déag, na Astrálaigh aon chiliméadar déag, na Francaigh ocht gciliméadar agus na Briotanaigh trí chiliméadar is dhá chéad mhéadar.

An dara chéim

Lean an ghluais chun tosaigh ar an naoú lá de mhí lúnasa, áfach gan na tortaí mórthabibhseacha an céad lá. Leathnaíodh an cath ó thuaidh agus ó dheas an ionsaí tosaigh. Tugadh Cath Montdidier/ Battaile de Montdidier ar cuid deiscirt an chatha.

D'fhág na Coisithe ar deireadh an airtléir, agus laghdaíodh an fórsa de breis is cúig céad tanc ar imir ról ríthábhachtach i ráth na Comhghualaíochta go sé thanc réitithe chun troda laistigh ceithre lae. Ar fronta na Ceanadaigh, d'éirigh le bóithre plúchta agus fadhbanna cumharsáide a chosc ónndara rann Briotanach is tríocha a chur chun tosaigh comh gasta le neartú an fheachtais a choinneáil.

Bhí Speir Chipilly i seilbh na Gearmanaigh go fóill. Bhí réimse lámhsaigh leathain acu ó dheas an Somme. Dhoirt siad lámhach mheasaínghunna is airtléire millteanaigh orthu a theanntaigh an Córp Astrálach trasna na habhann ag Hamel. Leag dualgas gabhadh Speir Chipilly ar trí chathlán na doughboys an tríú rann coisithe S.A.M is tríocha. Dar le B.J Omanson,

"Tharla a ionsaí ag leathuair tar éis a cúig, agus in aneoinn de lámach measaíonghunna agus lámhach artléire trom á n-iomáint orthu ó Speir Chipilly, níor fhéadadh Meiriceánaigh na Stáit Aontaithe (S. A) a dhíbirt. Lean siad ionsaí go dtí go ghabh siad ar leath tuaiscirt na Speire agus deireadh deiscirt an Choill gressaire a bhí in aice láimhe. Ag leanúint an ionsaí an lá ina diaidh, ghabh siad ar chuid eile an Choill Gressaire agus um dheireadh an lae, bhí seacht céad príosúnach , tríocha píosa airtléire, aerárthach amháin agus breic is céad measaínghunna acu.

Le linn ionsaí an tríú rann S.A.M is tríocha ar Speir Chipilly, ghlac Ceannaire Jake Allex, inimirceach Seirbiach ón gCosaiv, ceannas ar a bhuíonn tar éis a mharaíodh chuile oifigeach. Thug sé ceannaireacht dá bhuíon in aghaidh nead mheasaínghunna, agus mharaigh sé go pearsanta cúig shaighdiúir agus gabhadh ar cúig príosúnach déag i gcaitheamh an am sin. De bharr a ghníomhartha ar Speir Chipilly, d;éirigh leis a bheith an dara duine ar bhronnadh Bonn an Onóir ar le linn an Chéad Cogadh Mór.

Ar an deichiú lá de lúnasa, bhí comharthaí ann go raibh na Gearmanaigh ag cúlú ó Suntas Oibríocht Michael. Dar le tuairisc oifigiúla, ghabh an Comhghualaíocht ar beagnach caoga míle príosúnach aus cúig céad gunna roimh an seachtú lá is fiche de mhí lúnasa. Fiú cois an armúr laghdaithe, pholl an Briotanach naoi gciliméadar déag i línte na Gearmanaigh roimh an tríú lá déag de mhí lúnasa.

Dhiúltaigh Marascal Machaire Haig iarradh Marascal Foch an ionsaí a leanúint ar aghaidh, ar fhearr leis ionsaí úr a thosú le Tríú Arm Byng idir an Ancre agus Scarpe. Tharla an ionsaí seo, dara Cath an Somme, idir an chéad lá is fiche de mhí lúnasa agus an tríú lá de mhí Mheán Fhómhair.

Toradh

Ba chor chinniúnach é Cath Amies ar luas an chogaidh. Thosaigh na Gearmanaigh an cogadh leis an bPlean Schlieffen sularb mhoilligh rás go dtí an mhuir gluaiseacht ar an bhfronta thiar, agus forbraíodh an cogadh go cogaíocht trinse. Tugadh ionsaí earraigh 1918 an bhuntáiste ionsaithe ag an nGearmáin ar na Comhghualaithe. Éascaíodh tacaíocht armúrtha na comhghualaithe poll a oscailt trí línte na Gearmanaigh, ag lagú suíomhanna a bhíodh do-ghafa tráth: ní raibh iarmhairt ar bith ag Tríú Arm Bhriotanaigh, a bhí gan tacaíocht armúrtha, fad is a pholl Ceathrú Arm a bhí faoi bhun míle tanc go doimhne i gcríoch Ghearmanaigh.

Thrácht comhfhreagraí chogaidh Bhriotanaigh Philip Gibbs ar iarmhairt Amiens ar an gcogadh, ag rá ar an seachtú lá is fiche de mhí lúnasa "go raibh an naimhde ar an gcosaint" agus "go raibh an bhuntáiste ionsaithe inár láimhe féin go hiomhlán gur fhéidir linn buille a thabhairt dó ag go leor áiteanna difriúla". Chuir Gibbs síos do Amiens gur athraíodh misnigh an saighdiúir, ag rá, "tá an athrú níos mó i meabhair ár thaoibh ná ghabhad críocha. Ar ár dtaobh, is ardú croí é do na saighdiúir atá tógtha leis an smaoineamh deireadh gasta a chur leis na gcúrsaí seo" agus go raibh "tá athrú nua ann i meabhair na naimhde anois. Níl fiú creideamh duairc do bhua ar an bhfronta thair acu anois. Níl uathu anois ach iadsan a chosaint comh fhada le síochán a bhaint amach tríd idirbheartú.."

Sa chultúr na ndaoine

Um oíche an t-ochtú agus naoú de mhí lúnasa 1918, fad ar thosaigh 'Doughboys' an tríú rann S.A.M. is tríocha a n-ionsaí ar Speir Chipilly, dáileadh file cogadh S.A.M Leifteanant John Allan Wyeth agus Leifteanant Thomas J. Cochrane chun orduithe faoi shéala ó CCú Molliens-au-Bois go CCú Machaire an trí cathláin a raibh ag glacadh pháirt san ionsaí. Níorbh eol do suíomh gach chathlán, ach creideadh go raibh siad um an mbruach tuaisceart an Somme, gar don sráidbhaile Sailly-le-Sec. Mar chuid den a choigeal soinéid 'This Man's Army', rinne Wyeth cur síos cruinn ar an misean ina sé shoinséad nasctha le céile darbh ainm "Soinéad Speir Chipilly".

Dar le Bradley J. Omanson, " tharla gur fhear an chultúir é Lt. Wyeth, a bhain céim teanga agus cultúir Princeton amach le gairid, agus léirigh sé a thaithí a bhain leis an oíche mar choigeal sé shoinéad an-úrnua ábalta- cuid choigil i bhfad níos faide de breis is caoga shoinéad ar chlúdaigh a shéirbhís chogaidh ar fad. Ach, déanann an seicheamh sé shoinéad neamhspleách seo mionscagadh ar leith - trí cur síos a dhéanamh ar aistear místuama saighdiúir trí gleann an bháis mheafaraigh- ba shuntasaí ar nádúr an chogaidh

Bhí páirt ag Amiens sa chluiche 'Battlefield1" mar mhapa do mhóid na cluiche, ar nós Concais, Bata is bóthar, agus ár foirne. Freisin, bhí pairt aige in oibríocht na cluiche Kaiserschlacht.

Bhí páirt ag an gCath Amiens mar uain cuinniúnach i séasúr a dó, eagrán a cúig an dráma seanré Briotanaigh, ar baineadh gortaíodh Mathew Crawley go dáiríre agus ar bás deiridh William Mason amach mar thoradh.

Tagairtí agus aguisíní

Leabharliosta

• Blaxland (1981). "Amiens 1918". London: W.H. Allen & Co.. ISBN 978-0-352-30833-7. 
• Christie (1999). "For King & Empire: The Canadians at Amiens, August 1918". Ottawa: CEF Books. ISBN 978-1-896979-20-5. 
• Clodfelter (2017). "Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015" (4th ed.). Jefferson, NC: McFarland. ISBN 978-0-7864-7470-7. 
• Dancocks (1987). "Spearhead to Victory: Canada and the Great War". Edmonton: Hurtig Publishers. ISBN 978-0-88830-310-3. 
• Fuller (1954). "A military history of the Western World". New York, Funk & Wagnalls. 
• Hart (2008). "1918: A Very British Victory". London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-84652-9. 
• Kearsey (2004). "The Battle of Amiens 1918" (Reprinted ed.). Uckfield, East Sussex: Naval & Military Press. ISBN 978-1-84574-097-9. 
• McCluskey (2008). "Amiens 1918: The Black Day of the German Army". Osprey Publishing. ISBN 978-1-281-95284-4. 
• McWilliams (2001). "Amiens: Dawn of Victory". Dundurn Press. ISBN 978-1-55002-342-8. 
• Omanson, B.J. (2019). Before the Clangor of the Gun: The First World War Poetry of John Allan Wyeth. Monongahela Press, Morgantown, West Virginia.  
• Riley (2010). "Decisive Battles". Continuum. ISBN 978-1-84725-250-0. 
• Schreiber (2004). "Shock Army of the British Empire: The Canadian Corps in the Last 100 Days of the Great War". Ontario: Vanwell Publishing. ISBN 978-1-55125-096-0. 

Naisc sheachtracha

• Ábhar ag baint le Cath Amiens ar Coimiúnta Wikimedia.
• Badsey, Stephen: Amiens, Battle of, in: 1914–1918-online. International Encyclopedia of the First World War.