Céad Leasú Bhunreacht Stáit Aontaithe Mheiriceá
| Cineál | leasú ar Bhunreacht Stáit Aontaithe Mheiriceá  | ||
|---|---|---|---|
| Cuid de | United States Bill of Rights (en)  agus Bunreacht na Stát Aontaithe | ||
| Fógairt | 1ú Comhdháil na Stát Aontaithe | ||
| Daingniú | Nua-Gheirsí (20 Samhain 1789) Maryland (19 Nollaig 1789) Carolina Thuaidh (22 Nollaig 1789) Carolina Theas (19 Eanáir 1790) New Hampshire (25 Eanáir 1790) Delaware (28 Eanáir 1790) Nua-Eabhrac (24 Feabhra 1790) Pennsylvania (10 Márta 1790) Oileán Rhode (7 Meitheamh 1790) Vermont (3 Samhain 1791) Virginia (15 Nollaig 1791) Kentucky (27 Meitheamh 1792)
| ||
| Teacht i bhfeidhm | 15 Nollaig 1791 | ||
| Uimhir eagrán | 1 | ||
| Príomhábhar | saoirse cainte saoirse creidimh saoirse an phreasa freedom of assembly (en) right to petition (en) | ||
| Baint le limistéar údaráis | Stáit Aontaithe Mheiriceá | ||
| Codanna | |||
Establishment Clause (en) Free Press Clause (en) Free Assembly Clause (en) Free Speech Clause (en) Free Exercise Clause (en) Petition Clause (en) | |||
Cuireann an Chéad Leasú (Leasú I) ar Bhunreacht Stáit Aontaithe Mheiriceá cosc ar an gComhdháil dlíthe a dhéanamh maidir le bunú reiligiúin; cosc a chur ar shaor-chleachtadh reiligiúin; nó srian a chur ar shaoirse cainte, saoirse an phreasa, saoirse tionóil, nó an ceart chun achainí a dhéanamh chuig an rialtas le haghaidh sásaimh ar ghearáin. Glacadh leis an gceart ar 15 Nollaig, 1791, mar cheann de na deich leasú a chuimsíonn Bille na gCeart. Sa dréacht bunaidh den Bhille um Chearta, bhí an Chéad Leasú anois sa tríú háit. Níor dhaingnigh na stáit an chéad dá airteagal, agus mar sin ba é an t-alt ar dhíbhunú agus ar shaoirse cainte a bhí sa chéad áit sa deireadh.[1][2]
Moladh Bille na gCeart chun cur i gcoinne na bhFrith-Chónaidhmeoirí i gcoinne dhaingniú an Bhunreachta a mhaolú. Ar dtús, níor bhain an Chéad Leasú ach le dlíthe a d’achtaigh an Chomhdháil, agus rinneadh go leor dá fhorálacha a léiriú ar bhealach níos cúinge ná mar a dhéantar inniu. Ag tosú le Gitlow v. New York (1925), chuir an Chúirt Uachtarach an Chéad Leasú i bhfeidhm ar stáit - próiseas ar a dtugtar ionchorprú - tríd an gClásal Próisis Dlí den Cheathrú Leasú Déag. Ní bhaineann an Chéad Leasú ach le gníomhaithe stáit.[3]
Maidir le saoirse reiligiúnach, is minic a luaigh an Chúirt glao Thomas Jefferson ar "a wall of separation between church and State", meafar chun reiligiúin a scaradh ón rialtas agus vice versa, chomh maith le saorchleachtadh creideamh reiligiúnach, a bhí go leor Bunaitheoirí i bhfabhar leis. Leathnaíodh cearta urlabhra go suntasach i sraith cinntí cúirte san 20ú agus san 21ú haois, a chosain cineálacha éagsúla cainte caint gan ainm, airgeadas feachtais, pornagrafaíocht, agus caint scoile; shainmhínigh na rialuithe seo sraith eisceachtaí ó chosaintí an Chéad Leasaithe freisin.
Cosnaíonn an Clásal um Shaoirse Preasa foilsiú faisnéise agus tuairimí, agus baineann sé le réimse leathan meán. I gcásanna Near v. Minnesota (1931) agus New York Times Co. v. Stáit Aontaithe Mheiriceá (1971), rialaigh an Chúirt Uachtarach gur chosain an Chéad Leasú i gcoinne srianta roimh ré (cinsireacht réamhfhoilsithe) — i mbeagnach gach cás. Cosnaíonn an Clásal Achainí (Petition Clause ) an ceart chun achainí a dhéanamh chuig gach brainse agus gníomhaireacht rialtais le haghaidh gnímh. Chomh maith leis an gceart comhthionóil a ráthaítear leis an gclásal seo, rialaigh an Chúirt freisin go gcosnaítear go hintuigthe leis an leasú saoirse comhlachais.
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ “America's Founding Documents – The Bill of Rights: A Transcription”. archives.gov. National Archives and Records Administration (November 4, 2015). Cartlannaíodh an bunleathanach ar October 2, 2024. Dáta rochtana: October 2, 2024.
- ↑ Kratz (2020-01-23). “Unratified Amendments” (en-US). Pieces of History. Cartlannaíodh an bunleathanach ar September 27, 2024. Dáta rochtana: 2024-10-03.
- ↑ Lecher (June 17, 2019). “First Amendment constraints don't apply to private platforms, Supreme Court affirms”. The Verge. Cartlannaíodh an bunleathanach ar July 19, 2023. Dáta rochtana: June 18, 2019.