Céad-Aire agus LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann

Céad-Aire agus LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann

Ceaptha ag	Tionól Thuaisceart Éireann
Dlínse	Tuaisceart Éireann
Institiúid	Oifig an Fheidhmeannais
Stáit	an Ríocht Aontaithe
Cruthú	1 Iúil 1998
Liosta	list of First Ministers and deputy First Ministers (en)
Suíomh	ofmdfmni.gov.uk

Is comhcheannairí rialtais i dTuaisceart Éireann iad an Chéad-Aire (Béarla: First Minister) agus an LeasChéad-Aire (Béarla: Deputy First Minister). Treoraíonn siad Feidhmeannas Thuaisceart Éireann agus tá freagracht fhoriomlán acu le rith Oifig an Fheidhmeannais.

In ainneoin na dteideal, tá an t-údarás céanna ag an dhá phost, mar sin, ní íochtarán é an leasChéad-Aire leis an Chéad-Aire. Rinneadh na poist, sa bhliain 1998, de réir théarmaí Chomhaontú Aoine an Chéasta. Ar dtús, thogh baill Thionól Thuaisceart Éireann an bheirt le chéile trí vóta trasphobail. Athraíodh na rialacha, sa bhliain 2006, i ndiaidh Chomhaontú Chill Rìmhinn. Anois, ainmníonn an páirtí is mó ar an iomlán an Chéad-Aire agus ainmníonn an páirtí is mó, as bloc an phobail is mó ina dhiaidh sin (mar shampla "Aontachtaí", "Náisiúnaí" nó "Eile") an leasChéad-Aire.

Ó 3 Feabhra 2024, tá Michelle O'Neill ina Céad-Aire agus tá Emma Little-Pengelly ina leasChéad-Aire

Freagrachtaí

Roinneann an Chéad-Aire agus an leasChéad-Aire freagrachtaí rialtais chéanna agus déanann siad cinntí i gcomhpháirt. Áfach, beidh an Chéad-Aire an chéad a bheannú d'oifigigh i dTuaisceart Éireann. Cuireadh de chúram orthu cathaoirleacht a dhéanamh ar chruinnithe an fheidhmeannais. Aontaíonn siad an clár den chruinnithe agus is féidir leo cúrsaí tábhachtacha a shocrú go bpléifidh an Feidhmeannais.

Tá roinnt fhreagrach pholasaí acu, san áireamh:

• beartas eacnamaíoch
• comhionannas leis an dhlí
• cúrsaí leis an Aontas Eorpach
• cearta an duine
• Cód na nAirí agus feidhmeanna na rialtais
• polasaí cheapacháin poiblí
• caighdeáin i saol poiblí

Cuidíonn beirt Airí Sóisearacha leis an Chéad-Aire agus an leasChéad-Aire ina n-obair le hOifig an Fheidhmeannais. Tá siad freagrach i gcomhpháirt don Chéad-Aire agus leasChéad-Aire. Faoi láthair, na hAire Sóisearach atá in Aisling Reilly (Sinn Féin) agus Pam Cameron (PAD).

Céad-Airí agus LeasChéad-Airí

Chéad-Aire Thuaisceart Éireann					LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann					Feidhmeannas	Toghchán
Ainm (Birth–Death) Toghcheantar		Portráid	Téarma oifige		Ainm (Birth–Death) Toghcheantar		Portráid	Téarma oifige
	David Trimble (1944-2022) An Bhanna Uachtarach		1 Iúil 1998	1 Iúil 2001		Seamus Mallon (1936–2020) Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha		1 Iúil 1998	6 Samhain 2001	An Chéad Fheidhmeannas	1998
	Reg Empey (r. 1947) Béal Feirste Thoir		1 Iúil 2001 (gníomhach)	6 Samhain 2001
	David Trimble (1944–2022) An Bhanna Uachtarach		6 Samhain 2001	14 Deireadh Fómhair 2002		Mark Durkan (r. 1960) An Feabhal		6 Samhain 2001	14 Deireadh Fómhair 2002
Oifigí folamha (14 Deireadh Fómhair 2002 – 8 Bealtaine 2007)
											2003
	Ian Paisley (1926–2014) Aontroim Thuaidh		8 Bealtine 2007	5 Meitheamh 2008		Martin McGuinness (1950–2017) Lár Uladh		8 Bealtine 2007	20 Meán Fómhair 2011	An Dara Feidhmeannas	2007
	Peter Robinson (r. 1948) Béal Feirste Thoir		5 Meitheamh 2008	11 Eanáir 2010
	Arlene Foster (r. 1970) Fear Manach agus Tír Eoghain Theas		11 Eanáir 2010 (gníomhach)	3 Feabhra 2010
	Peter Robinson (r. 1948) Béal Feirste Thoir		3 Feabhra 2010	10 Meán Fómhair 2015
						John O'Dowd (r. 1967) An Bhanna Uachtarach		20 Meán Fómhair 2011 (gníomhach)	31 Deireadh Fómhair 2011	An Tríú Feidhmeannas	2011
						Martin McGuinness (1950–2017) Lár Uladh		31 Deireadh Fómhair 2011	9 Eanáir 2017
	Arlene Foster (r. 1970) Fear Manach agus Tír Eoghain Theas		10 Meán Fómhair 2015 (gníomhach)	20 Deireadh Fómhair 2015
	Peter Robinson (r. 1948) Béal Feirste Thoir		20 Deireadh Fómhair 2015	11 Eanáir 2016
	Arlene Foster (r. 1970) Fear Manach agus Tír Eoghain Theas		11 Eanáir 2016	9 Eanáir 2017						An Ceathrú Feidhmeannas	2016
Oifigí folamha (9 Eanáir 2017 – 11 Eanáir 2020)
											2017
	Arlene Foster (r. 1970) Fear Manach agus Tír Eoghain Theas		11 Eanáir 2020	14 Meitheamh 2021		Michelle O'Neill (r. 1977) Lár Uladh		11 Eanáir 2020	14 Meitheamh 2021	An Cúigiú Feidhmeannas
	Paul Givan (r. 1981) Gleann an Lagáin		17 Meitheamh 2021	4 Feabhra 2022				17 Meitheamh 2021	4 Feabhra 2022
Oifigí folamha (4 Feabhra 2022 – 3 Feabhra 2024)
											2022
	Michelle O'Neill (r. 1977) Lár Uladh		3 Feabhra2024	sealbhóir		Emma Little-Pengelly (r. 1979) Gleann an Lagáin		3 Feabhra 2024	sealbhóir	An Séú Feidhmeannas

Airí rialach dírí

I rith rialach dírí, bhí freagracht roinne ag na hairí seo, as Oifig Thuaisceart Éireann:

Ainm		Portráid	Páirtí	Ó	Go dtí
	John Reid		Páirtí an Lucht Oibre	14 Deireadh Fómhair 2002	24 Deireadh Fómhair 2002
	Paul Murphy		Páirtí an Lucht Oibre	24 Deireadh Fómhair 2002	6 Bealtaine 2005
	Peter Hain		Páirtí an Lucht Oibre	6 Bealtaine 2005	8 Bealtaine 2007

Féach freisin

• Oifig an Fheidhmeannais

Naisc sheachtracha

Oifig an Fheidhmeannais