Beoúlacht
Is gné ghramadaí agus shéimeantach í an bheoúlacht (frithchiallach: neamhbeoúlacht), atá ann i roinnt teangacha, a léiríonn cé chomh mothaitheach nó beo is atá tagairt ainmfhocail. .[1] Gné fhorleathan í an bheoúlacht, ar cheann de na prionsabail is bunúsaí i dteangacha ar fud an domhain agus is idirdhealú í a fhaightear chomh luath le sé mhí d'aois. [2]
Athraíonn coincheapa na beoúlachta i gcónaí thar dhébhriocht shimplí beo agus neamhbheo; Leanann go leor teangacha ordlathas beoúlachta, áit a ndéantar rudaí beo a rangú ar scála, agus breathnaítear ar cuid acu mar níos beo ná a chéile.[3] Tá ord speisialta ag go leor teanga do rudaí beo. Liostaíonn an t-ord iad ón rud is beo (cosúil le daoine) go dtí an rud is lú beo (cosúil le carraigeacha). Ní liosta simplé é le grúpaí soiléire; ina áit sin, tá sé cosúil le fána réidh ina meascann rudaí le chéile ó leibhéal amháin go dtí an chéad leibhéal eile. Rangaíonn an scála daoine os cionn ainmhithe, ansin plandaí, fórsaí nádúrtha, rudaí coincréite, agus rudaí teibí, san ord sin. Agus é ag tagairt do dhaoine, tá ordlathas daoine sa scála seo, agus na forainmneacha céad phearsa agus an dara pearsa á rangú os cionn an tríú pearsa, i bpáirt ina tháirge ionbhá, a bhaineann leis an gcainteoir agus leis an idirghabhálaí.[3]
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ Santazilia, Ekaitz (2022-11-14), Animacy and Inflectional Morphology across Languages (as Béarla), Brill, doi:10.1163/9789004513068, ISBN 978-90-04-51306-8, S2CID 256298064, aisghafa 2024-02-07
- ↑ Szewczyk (2010). "Is animacy special? ERP correlates of semantic violations and animacy violations in sentence processing". Brain Research 1368: 208–221. doi:. PMID 21029726.
- 1 2 Yamamoto, Mutsumi (2006). "Agency and impersonality: Their linguistic and cultural manifestations". Amsterdam: J. Benjamins Pub. Co..
 | Is síol faoi theangacha é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.
Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |