An Focloir Bearla Gaoidheilge

*An Focloir Bearla Gaoidheilge*
(en) The English-Irish Dictionary; (ga) An foclóir Béarla Gaoidheilge
Fotheideal	ar na chur a neagar le Conchobhar O Beaglaoich mar aon le congnamh Aodh Bhuidhe mac Cuirtin agus fós i bPairis 1732
Cineál	foclóir agus foclóir Gaeilge
Cárta innéacs
Údar	Conchubhar Ó Beaglaoich
Teanga	Béarla agus an Ghaeilge
Foilseachán	1732

Is é An Focloir Bearla Gaoidheilge an chéad fhoclóir Béarla–Gaeilge dar cuireadh i gcló riamh.^{[nóta 1]} Is sa bhliain 1732 a d'fhoilsigh Conchubhar Ó Beaglaoich agus Aodh Buí Mac Cruitín é i bPáras na Fraince.^[1]^[2] Bhí cóip de ghraiméar Mhic Chruitín san áireamh sa leabhar. Ní léir cén chúnamh eile a thug Mac Cruitín don Bheaglaoich ach tá roinnt lámhscríbhinní ann mar a thugtar foclóir Mhic Cruitín air.^[1]

Maítear sa réamhrá go rabhthas ag leanúint eiseamláir Boyer agus Bailey i bhfoclóir Uí Bheaglaoich agus Mhic Cruitín, .i. Abel Boyer a bhí foclóirí mar Dictionaire Royal, François-Anglois et Anglois-François curtha le chéile aige, agus Nathan Bailey, údar An Universal Etymological Dictionary.^[1]

Bhí sé beartaithe foclóir Gaeilge-Béarla a fhoilsiú freisin ach níor tháinig sé sin ar an saol.^[1]

Ar athlámh

Díoladh ar an 1 Deireadh Fómhair 2025 cóip de ‘Fhoclóir Uí Bheaglaoich’. Bhíothas ag súil le €700 ar Fhoclóir Uí Bheaglaoich ag an gceant ach díoladh sa deireadh é ar €1,800.^[2]

Féach freisin

Foclóireacht na Gaeilge

Foinsí

Harrison, Alan (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí Scuitbhéarla i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I Watson, Seosamh (eag.) Féilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, COBÁC. lgh 48–69.

Tagairtí

1 2 3 4 Harrison (1986), lgh 67–69.
1 2 "Cóip lámhscríofa de Foras Feasa ar Éirinn díolta ar €35,000". Tuairisc.ie (2025-10-01). Dáta rochtana: 2025-10-01.

Nótaí

↑ Féach áfach Foclóir nó Sanasán Nua (1643), Foclóir Lainne agus Gaoidheilge an Phluincéidigh (1662, lámhscríbhinn), Nua-fhoclóir bog chruaidheach an Bhailisigh (1706, lámhscríbhinn), Archæologia Britannica an Laoidigh (1707), agus gluais Briotáinis–Gaeilge–Laidin in The History of the Druids (1726) leis an dTuathalánach.

[:1-2] 1 2 3 4 Harrison (1986), lgh 67–69.

[:0-3] 1 2 "Cóip lámhscríofa de Foras Feasa ar Éirinn díolta ar €35,000". Tuairisc.ie (2025-10-01). Dáta rochtana: 2025-10-01.

[1] Féach áfach Foclóir nó Sanasán Nua (1643), Foclóir Lainne agus Gaoidheilge an Phluincéidigh (1662, lámhscríbhinn), Nua-fhoclóir bog chruaidheach an Bhailisigh (1706, lámhscríbhinn), Archæologia Britannica an Laoidigh (1707), agus gluais Briotáinis–Gaeilge–Laidin in The History of the Druids (1726) leis an dTuathalánach.

[nóta 1]

[1]

[2]

f p a Foclóirí Gaeilge
Aonteangach	An Foclóir Nua Gaeilge Croidhe Cainnte Chiarraighe An Foclóir Beag Foclóir Mháirtín Uí Chadhain Foclóir Stairiúil na Gaeilge Foclóir nó Sanasán Nua
An Luath-Ghaeilge	Droichead DIL Foclóir nó Sanasán Nua DIL Sanas Cormaic Sanas Uí Dhuibhdábhoireann
An Béarla	An Foclóir Aiteach Foclóir Gaedhilge agus Béarla An Foclóir Nua Béarla–Gaeilge An Focloir Bearla Gaoidheilge
An Bhreatnais	Foclóir Breatnais–Gaeilge
An Bhriotáinis	Foclóir Gaeilge–Briotáinis
An Fhraincis	Foclóir Gaedhilge agus Frainncise
Gaeilge Mhanann	Foclóir Manainnis–Gaeilge Frásleabhar
Gaeilge na hAlban	Foclóir Gàidhlig–Gaeilge
An Laidin	Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge
Suíomhanna idirlíne	focloir.ie focla.ie focloiruichadhain.ria.ie Droichead DIL intergaelic.com teanglann.ie potafocal.com tearma.ie dil.ie vicífhoclóir.org
Gaolmhar	Foclóireacht na Gaeilge Vicífhoclóir
Catagóir