An Fhriúilis

An Fhriúilis
furlan agus lenghe furlane
	;
Cineál	teanga nádúrtha agus teanga bheo
Úsáid
Cainteoirí dúchais	300,000 (2002)
Dúchasach do	Veneto agus Friuli-Venezia Giulia
Stáit	an Iodáil agus an Rómáin
Aicmiú teangeolaíoch
	teanga dhaonna; teangacha Ind-Eorpacha; teangacha Iodáilice; teangacha Rómánsacha; teangacha Rómánsacha Iartharacha; teangacha Gall-Ibéaracha; teangacha Gall-Rómánsacha; Gallo-Rhaetian (en) ; teangacha Raeta-Rómáinsice
Tréithe
Córas scríbhneoireachta	aibítir Laidineach
Institiúid caighdeánaithe	Regional Agency for Friulian Language (Italy) (en)
Leibhéal leochaileachta	3 cinnte i mbaol
Cóid
ISO 639-2	fur
ISO 639-3	fur
Glottolog	friu1240
Linguasphere	51-AAA-m
Ethnologue	fur
UNESCO	353
IETF	fur
Endangered languages	3400

Teanga Rómánsach í an Fhriúilis (furlan) agus i á labhairt ag 400,000-600,000 duine ó dhúchas i réigiún féinrialaitheah Friuli-Venezia Giulia, i gcúigí Udine agus Pordenone agus i gcodanna áirithe de chúigí Gorizia agus na Veinéise, i dtuaisceart na hIodáile. Sna laethanta a bhí, bhí canúint Friúilise (tergestino) timpeall chathair Trieste chomh maith. Bhí an chearn seo den domhan beo bocht go dtí na 1960idí, agus dá réir sin chuaigh a lán daoine ar imirce ar fud na cruinne, ionas go bhfuil diaspóra mór de lucht labhartha na Friúilise san Oileán Úr féin inniu (i Stáit Aontaithe Mheiriceá, i gCeanada agus san Airgintín, cuir i gcás). An chuid is mó de na cainteoirí Friúilise tá siad in ann Iodáilis a labhairt chomh maith. Téann litríocht na Friúilise siar go dtí an bhliain 1300, agus roimhe sin féin bhí an teanga scríofa á cleachtadh sna cáipéisí oifigiúla. Is minic a ghlactar leis gur teanga Raeta-Rómánsach í, is é sin go bhfuil dlúthghaol aici leis an Laidinis agus le canúintí Rómánsacha chantún Grischun (Graubünden) san Eilvéis. Is í an Laidinis an teanga is cóngaraí di, ach níl na teangeolaithe go léir ar aon fhocal faoi bhaint chruinn na dteangacha seo uile le chéile.

Ba é Pier Paolo Pasolini an file Friúilise ba chlúití sa 20ú haois, nó d'fhoilsigh sé leabhar filíochta sa teanga nuair a bhí sé óg. Chuaigh sé leis an Iodáilis ina dhiaidh sin, áfach. Mar sin féin áirítear ar chlasaicigh nua-aoisiúla na teanga é i gcónaí.

Tagairtí