Aighneas an bhreosla 2026
| |||
| Cineál | agóid  | ||
|---|---|---|---|
| Cuid de | 2026 Iran war fuel crisis (en)  | ||
| Tréimhse | 7 Aibreán 2026 - | ||
| Tír | Éire | ||
| Cúis | price of oil (en) cost of living (en) | ||
I mí Aibreáin 2026 eagraíodh agóidí ar fud na hÉireann i gcoinne an chostais breosla a bhí ag ardú.[1] Ní raibh aon súil ag an rialtas roimh ré leis an ngéarchéim fuinnimh, ná tuiscint acu ar an gcumarsáid a thabharfadh le fios go dtabharfaí faoiseamh go luath do dhaoine a bhí i gcruachás.[2]
Chuir idir thiománaithe trucailí, fheirmeoirí, agus oibrithe eile bacainní ar bhóithre na tíre ar feadh sé lá agus chuir siad cosc ar an iompórtáil ag calafoirt. D’fhág a ngníomhartha gur triomaíodh beagnach míle stáisiún peitril ar fud na tíre.[3]
D’éiligh roinnt agóideoirí go gcuirfeadh an rialtas uasteorainn ar phraghas an díosail agus go gcuirfí deireadh leis an gcáin charbóin.
.jpg)
![](https://ga.wikipedia.org/wiki/Íomhá:The_"Arabella_C"_at_Foynes_(July_2002)_-_geograph.org.uk_-_4719239.jpg)
Cúlra
[cuir in eagar | athraigh foinse]Mar thoradh ar an gcogadh sa Mheánoirthear, bhí praghsanna díosail agus peitril ag ardú go mór, agus Caolas Hormuz fós dúnta. Tháinig ardú 68% ar ola théite idir mí Feabhra agus mí an Mhárta, ardú 18% ar dhíosal agus ardú 8% ar pheitril.[4] Tháinig 1.8% d'ardú ar an meán ar phraghsanna do thomhaltóirí sa chéad choicís de mí Aibreáin, de réir figiúirí ón bPríomh-Oifig Staidrimh. Tháinig ardú de 11.1% ar phraghsanna fuinnimh i gcaitheamh an achair sin, nach údar iontais é i bhfianaise na corraíola sa Mheánoirthear.[5]
Is ar Facebook agus ar TikTok a beartaíodh agus a fógraíodh blocáil na mbóithre. Fiú sula ndeachaigh an ghéarchéim in olcas, ba léir an chontúirt a bhí ag bagairt ar an ngeilleagar agus ar an gcóras polaitiúil. Ba léir chomh maith tosca nár chóir do rialtas ar bith ná do pháirtí polaitiúil freagrach ar bith a chur i leataobh agus comhréiteach á lorg acu.[2]
Imeachtaí
[cuir in eagar | athraigh foinse]Dé Máirt, 7 Aibreán
[cuir in eagar | athraigh foinse]Thosaigh blocáil na mbóithre ar an 7 Aibreán. Tháinig trucailí agus tarracóirí isteach i lár chathair Bhaile Átha Cliath agus lean na hagóidí ar aghaidh thar oíche agus sna laethanta ina dhiaidh sin. Rinneadh "carrchlós" de Shráid Uí Chonaill.[6] Bhí tuairim is 60 tarracóir, trucail agus bus ina suí ar Shráid Uí Chonaill san ardchathair. Níor thóg sé ach lá amháin ar an lucht blocála smacht de réir a dtola a bhaint amach ar bhóithre na tíre.[7]
Dé Céadaoin, 8 Aibreán
[cuir in eagar | athraigh foinse]Bhí cúrsaí tráchta ar go leor mótarbhealach agus bóithre náisiúnta ar fud na tíre in aimhréidh de bharr imshuí ag an lucht agóide.[8]
Thug an rialtas le fios go moch go gcuirfí an t-arm i mbun dí-bhlocála dá mba ghá. Ainneoin rabhadh moch maidine an Aire Dlí agus Cirt Jim O’Callaghan áfach níor facthas an t-arm in aon áit an lá sin (ach amháin feithiclí míleata a bhí ar a mbealach chun traenála) ná an lá dár gcionn ach oiread.
Níor theastaigh ach dhá lá chun a thaispeáint go raibh an bonn bainte d’údarás an rialtais ag an lucht blocála.[9]
Dé Déardaoin, 9 Aibreán
[cuir in eagar | athraigh foinse]![](https://ga.wikipedia.org/wiki/Íomhá:The_"Thun_Gemini",_Belfast_(September_2018)_-_geograph.org.uk_-_5911750.jpg)
Tar éis trí lá bhí caidéil na ngaráistí ag dul i ndísc mar gheall ar bhlocáil scaglann ola an Gheata Bháin i gCorcaigh agus na lárionad dáileacháin ola i nGaillimh agus i bhFaing. Sa nGeata Bán, bhí sé ina leamhsháinn idir Ghardaí agus lucht an imshuí ar feadh tamaill. Bhí Calafort na Gaillimhe blocáilte ag thart ar dhá scór agóideoir.[8][10]
Cé go raibh rochtain ar Chalafort Bhaile Átha Cliath, chuir na hagóidí tráchta ar fud na hardchathrach an-mhoill ar taincéirí a thabhairt chuig na garáistí san Oirthear. Bhí iliomad tuairiscí déanta faoi scuainí fada ag stáisiúin bhreosla agus faoi gharáistí nach bhfuil aon bhreosla fágtha iontu.[11]
D'iarr na Gardaí ar Óglaigh na hÉireann cuidiú leo feithiclí móra a bhaint de na sráideanna.[12] Ach bhí amhras léirithe ag saineolaithe go bhfuil a ndóthain de na feithiclí cuí acu chun na feithiclí ar fad a bhaint, agus gur cheart díriú ar phriarachtaí áirithe, Scaglann Ola an Gheata Bhain, cuir i gcás.[13] (Scaipeadh íomhánna ar na meáin shóisialta d'Óglaigh na hÉireann agus tugadh le tuiscint gur pictiúir a bhí iontu de na Fórsaí Cosanta ag ullmhú le dul amach ar shráideanna na tíre. Ach dheimhníodh gur glacadh na pictiúir sa Liobáin).
Dé hAoine, 10 Aibreán
[cuir in eagar | athraigh foinse]Bhí ganntanas breosla ina lán áiteanna anois de bharr an imshuí atá ar bun ag ionaid stórála breosla i Luimneach agus i nGaillimh agus ag scaglann an Gheata Bháin i gCorcaigh, an t-aon cheann sa Stát. Bhí na soláthairtí i bhfastó sna hionaid stórála agus sa Gheata Bán. De bharr nach raibh aon bhreosla á scaoileadh amach astu sin, ní raibh aon acmhainn iontu glacadh le lastas ar bith eile. Bhí lastais ola a chur ó dhoras in Éirinn tráth a bhfuil an cuid eile den domhain in iomaíocht faoina leithéid.
Bhí lucht na ngaráistí peitril ag tuar go mbeidh 500 ionad gan aon bhreosla an lá dár gcionn.[14]
D'fhreastail "ionadaithe" na mblocálaithe ar chainteanna leis an rialtas . Tugadh ‘ionadaithe’ ar dhaoine nach raibh ionadaíoch ar eagraíocht ná ar chumann ar bith.[2] Ba léir áfach nach raibh comh-aidhmeanna, gan trácht ar chomh-ionadaithe, ag na daoine a bhí páirteach.[15]
Thug an Taoiseach le fios go raibh cuairt trádála, a bhí beartaithe aige féin agus ag cúigear airí rialtais, a thabhairt ar Cheanada curtha ar ceal.
Aidhmeanna
[cuir in eagar | athraigh foinse]Mhaígh an lucht agóide go bhfuil a n-ioncam agus a ngnónna go mór i mbaol de bharr na n-arduithe agus nach féidir leo maireachtáil i bhfianaise na n-arduithe ar chostais fuinnimh.[13]
Dúirt daoine éagsúla a bhí i mbun blocála gur laghdú ar cháin bhreosla a theastaigh uathu. D’iarr cuid acu laghdú nó cealú iomlán ar cháin charbóin. Dúirt daoine eile gur uasteorainn (nó ‘cap’ mar a thug siad air) ar phraghsanna breosla a theastaigh uathu – socrú a chiallódh, dá gcuirfí i bhfeidhm é, nach mbeadh smacht feasta ag an rialtas ar an méid a theastódh chun praghas na hola a choimeád faoin uasteorainn.[9]
Thug pobal feirmeoireachta rabhadh go n-ardóidh praghas an bhia má leanann ardú praghsanna, mar gheall ar úsáid breosla san fheirmeoireacht.
Bearta
[cuir in eagar | athraigh foinse]Ar an 12 Aibreán, d’fhógair an Rialtas pacáiste ar fiú €505 milliún é le dul i ngleic leis an ngéarchéim bhreosla, dírithe ar fheirmeoirí, ar chonraitheoirí, agus ar chomhlachtaí iompair agus ar chomhlachtaí busanna.[3] Ar an 13 Aibreáin, bhí roinnt mhaith stáisiúin peitril gan aon soláthar. Ach bhí an soláthar as calafort Bhaile Átha Cliath ag dul i dtreo an ghnáthleibhéil.[16][17]
B'iad na bearta a bhí leagtha amach ag an Rialtas ná síneadh a chur leis an laghdú ar an dleacht mhál ar pheitreal, díosal agus díosal glas ó dheireadh mhí na Bealtaine go deireadh mhí Iúil agus an cháin ar ola mhianrach a laghdú 10c/L ar dhíosal agus peitreal agus 2.4c/L ar dhíosal glas. Cuireadh ardú ar an gcáin charbóin siar go dtí go bhfógrófar an Cháinaisnéis. Tháinig feidhm ar an 14 Aibreá leis na ciorruithe ar dhleachta breosla.[18]
Bhain aighneas an bhreosla siar as páirtithe an Rialtais agus na neamhspleácha a thacaíonn leo. Mhaígh Sinn Féin gur sheas an páirtí le gnáthdhaoine fud fad na tíre, ina n-agóid in aghaidh phraghasanna arda bhreosla.[19]
Ar an 14 Aibreán, bhí rún muiníne faoi na hagóidí breosla buaite ag an Rialtas ach d'éirigh Michael Healy-Rae as mar Aire Stáit. [20]
Féach freisin
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ I mBéarla, 2026 Irish fuel protests
- 1 2 3 Cathal Mac Coille (11 Aibreán 2026). "Tá dochar polaitiúil agus eacnamúil déanta ag aighneas an bhreosla agus mórcheachtanna le foghlaim dá bharr" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2026-04-12.
- 1 2 Maitiú Ó Coimín (13 Aibreán 2026). "‘Níor bhuaigh lucht agóidíochta breosla ar an Rialtas’ – an tAire Gaeltachta" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2026-04-13.
- ↑ Nuacht RTÉ (2026-04-09). "Agóidí Breosla: Cúnamh Óglaigh na hÉireann lorgtha" (as ga-IE).
- ↑ Nuacht RTÉ (2026-03-30). "1.8% d'ardú ar phraghsanna sa chéad choicís de Mhárta" (as ga-IE).
- ↑ Conradh na Gaeilge, Londain (11 Aibreán 2026). "Nuacht Mhall (Luimneach)" (ga-IE). Apple Podcasts. Dáta rochtana: 2026-04-12.
- ↑ Nuacht RTÉ (2026-04-07). "BÁC calctha agus moill ar thrácht go náisiúnta ag agóid breosla" (as ga-IE).
- 1 2 Nuacht RTÉ (2026-04-10). "An rialtas le bualadh le hionadaithe an lucht agóide" (as ga-IE).
- 1 2 Nuacht RTE (2026-04-08). "Tá na hagóidí breosla "mícheart" a deir an Taoiseach" (as ga-IE).
- ↑ Nuacht RTÉ (2026-04-09). "Fainic ar an lucht agóide gan infreastruchtúr sláinte a bhlocáil" (as ga-IE).
- ↑ Nuacht RTÉ (2026-04-09). "Agóidí breosla pléite ag an nGrúpa Comhordaithe Éigeandála" (as ga-IE).
- ↑ Maitiú Ó Coimín (9 Aibreán 2026). "‘An dlí ina iomláine’ le cur i bhfeidhm ar lucht agóide a dhiúltóidh a bhfeithiclí a bhogadh – An Garda Síochána" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2026-04-13.
- 1 2 Nuacht RTÉ (2026-04-09). "Agóidí Breosla: Cúnamh Óglaigh na hÉireann lorgtha" (as ga-IE).
- ↑ Nuacht RTÉ (2026-04-10). "Imhsuite, scuainí, tranglam tráchta ar an 4ú lá den agóid breosla" (as ga-IE).
- ↑ Nuacht RTÉ (2026-04-10). "Cainteanna ar bun, bearta á réiteach ach agóid fós ar bun" (as ga-IE).
- ↑ Nuacht RTÉ (2026-04-13). "Agóidí na maidne ar mhórbhóithre imithe anois" (as ga-IE).
- ↑ Nuacht RTÉ (2026-04-13). "'Tamall maith' sula mbeidh an soláthar breosla ar ais ina cheart" (as ga-IE).
- ↑ Nuacht RTÉ (2026-04-15). "Breosla le saoirisiú de thoradh ciorruithe ar dhleachta" (as ga-IE).
- ↑ Nuacht RTÉ (2026-04-13). "Vóta mímhuiníne ag tarraingt plé ar dhá thaobh na Dála" (as ga-IE).
- ↑ "Rún muiníne faoi na hagóidí breosla buaite ag an Rialtas ach Michael Healy-Rae ag éirí as mar Aire Stáit" (ga-IE). Tuairisc.ie (2026-04-14). Dáta rochtana: 2026-04-14.