Éigrit mhór ghorm
Ardea herodias  | |
|---|---|
 Ardea herodias herodias | |
| Sonraí | |
| Príomhfhoinse bia | iasc |
| Mais | 2.48 kg 2.11 kg |
| Réise sciathán | 183 cm |
| Meánlíon in ál | 4 |
| Tréimhse ghoir | 27 laethanta |
| Stádas caomhnaithe | |
 | |
| Speiceas is lú imní | |
| AICD | 181500967 |
| Tacsanomaíocht | |
| Aicme | Aves |
| Ord | Pelecaniformes |
| Fine | Ardeidae |
| Géineas | Ardea |
| Speiceas | Ardea herodias Linnaeus, 1758 |
| Léarscáil de raon an tacsóin | |
 | |
.svg){kind=icon}
Is í an éigrit mhór ghorm (ardea herodias)[1] speiceas mór éin uisce (éigrití Ardeidae). Tá sé coitianta gar do chóstaí agus i bhfearainn fhliucha ar fud Mheiriceá Thuaidh agus Láir, chomh maith le cuid den Afraic Theas, an Mhuir Chairib agus Oileáin Galápagos. Is í an éigrit is mó i Meiriceá Thuaidh í.
Tacsanomaíocht
[cuir in eagar | athraigh foinse]Thug Carl Linnaeus an chéad chur síos ar an éigrit mhór ghorm sa bhliain 1758 ina shaothar Systema Naturae. Tagann an t-ainm ón Laidin ardea agus ón Sean-Ghréigis ἐρῳδιός (erōdios), a chiallaíonn "éigrit" araon.
Tá an chorr réisc beagán níos lú (90–98 cm), agus tá muineál agus cosa liathghlas uirthi, gan na dathanna donn atá ar an éigrit mhór ghorm.
Tá cúig fhoghnéas aitheanta:
A. h. herodias (Linnaeus, 1758) – príomhfhoghnéas Mheiriceá Thuaidh
A. h. fannini (Chapman, 1901) – cósta an Aigéin Chiúin
A. h. wardi (Ridgway, 1882) – Florida agus an Mhuir Chairib
A. h. cognata (Bangs, 1903) – Oileáin Galápagos
A. h. occidentalis – Florida Theas
Tá díospóireacht ann maidir le foghnéas A. h. occidentalis, ar a dtugtar "an éigrit mhór bhán " freisin. Ceapann roinnt eolaithe gur speiceas ar leith é.
Cur síos
[cuir in eagar | athraigh foinse]Éan an-mhór is ea é. Tá fad idir 91–137 cm ar éan fásta, le réise sciathán idir 167–201 cm agus airde idir 115–138 cm. Tá meáchan idir 1.82–3.6 kg orthu. Tá déréaltacht ghnéasach bheag le feiceáil – bíonn na fireann beagán níos mó ná na baineanna, ach ar shlí eile is deacair iad a aithint óna chéile.
Tá dath liath le dath beag gorm (slaty) ar chleití eitilte an éin. Tá ceathracha dearg-dhonn air, agus stríoc dhúbailte dhearg-dhonn agus dhubh ar na taobhanna. Tá an muineál liath-dhonn le stríocaí dubha agus bána síos ar an aghaidh.
Tá na cleití ar an muineál íochtarach fada agus cosúil le cluimhreach. Tá gob fada buí air a éiríonn oráiste go gairid ag tús na séasúr póraithe. Tá na cosa íochtaracha liath, agus éiríonn siad oráisteach ag tús na séasúr póraithe freisin.
Tá barr an chinn dorcha nó liath-dubh ag éin óga, agus níl an patrún ar na taobhanna chomh soiléir; níl aon cluimhreach orthu, agus tá an gob liath-buí dorcha.
Dáileadh agus gnáthóg
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tá an éigrit mhór ghorm le fáil ar fud Mheiriceá Thuaidh, chomh fada ó thuaidh le hAlasca agus cúigí theas Cheanada sa samhradh. Sa gheimhreadh, síneann an raon ó dheas trí Florida, Meicsiceo, agus an Mhuir Chairib go tuaisceart Mheiriceá Theas. Bíonn éin an oirthir de na Sléibhte Creagacha sa chuid thuaidh dá raoin imirceach agus téann siad i gcónaí i gceantair chósta na Stát Aontaithe theas sa gheimhreadh. Ó SAM theas ar aghaidh ó dheas, agus ar chósta íochtarach an Aigéin Chiúin, is cónaitheoirí buan iad. Mar sin féin, fanann éin aonair uaireanta sa tuaisceart i rith an gheimhridh.
Féadann an éigrit mhór ghorm dul in oiriúint do ghnáthóg fhliuch ar bith ina raon. D'fhéadfaí í a fheiceáil i riascaí uisce úir agus sáile, i mangróibh, i móinéir tuilte, ar bhruacha lochanna, nó ar chóstaí. Is féidir í a fheiceáil i gceantair atá forbartha go mór fad a bhíonn uiscí le héisc iontu.
Is annamh a théann éigrití i bhfad ó chomhlacha uisce, ach feictear iad ó am go ham ag eitilt thar ceantair tíre. De ghnáth neadaíonn siad i gcrann nó i dtoir in aice le himeall uisce, go minic ar oileáin (rud a laghdaíonn an baol ó chreachadóirí) nó i láithreacha atá leath-scartha.
Tá an éigrit mhór bhán uathúil do dheisceart Florida, lena n-áirítear Tearmann Náisiúnta Fiadhúlra na hÉigrite i nEochracha Florida.
Iompar
[cuir in eagar | athraigh foinse]Téann a hiompar fiach trasna riascaí, bruacha aibhneacha agus criosanna cósta éadomhain, áit a n-itheann sí éisc, amfaibianaigh, reiptíligh, invertéibreacha agus mamach bheaga, rud a chuireann í ag barr gréasáin bhia áitiúla.
Aiste bia
[cuir in eagar | athraigh foinse]Is iad éisc an phríomhbhia don éigrit mhór ghorm. Cé gur féidir léi creachadh a dhéanamh ar éisc de mhéideanna éagsúla, ó mhionéisc go dtí éisc fhásta mhóra suas le 60 cm ar fad agus le meáchan thart ar 900 g, is fearr léi éisc bheaga thart ar 10–20 cm de ghnáth.
I gCalifornia, mhaireann na héigritigh go príomha ar éisc scoilte (sculpins), easanna, agus spiongaí.
Chomh maith le héisc, itheann sí raon leathan creiche. Glacann sí le hamfaibianaigh ar nós froganna, buafaí agus salamandraithe, chomh maith le reiptíligh ar nós turtair bheaga, nathracha agus earcligh. Féadann sí déileáil le nathracha atá sách mór, lena n-áirítear nathracha uisce suas le 105 cm ar fad.
Itheann sí sliogéisc (ar nós portáin agus ribí) agus feithidí agus mamaigh bheaga lena n-áirítear dallóga móna, francaigh, agus ioraí. I staidéar amháin in Idaho, feoil a bhí 24% go 40% den aiste bia. Tá tuairiscí ann go ndéanann éigrití creachadh ar choiníní. Cé nach minic é, glactar le héin freisin ar nós gabhláin uisce agus sicíní.
Aimsíonn éigrití a gcuid bia le radharc agus de ghnáth slogann siad iomlán é. Tá sé ar eolas go dtachtann siad an chreach atá rómhór.
Mar éin uisce mhóra, tá éigrití móra in ann beathú in uiscí níos doimhne, agus mar sin is féidir leo fómhar a chaitheamh i gceantair nach bhfuil feiliúnach do speiceas éigrite eile. Is fearr leis an éigrit uiscí éadomhain, níos lú ná 50 cm de dhoimhneacht de ghnáth, nó ar imeall an uisce le linn na hoíche agus an lae araon, ach go háirithe thart ar bhreacadh an lae agus dul faoi na gréine.
An teicníc seilge is coitianta don speiceas ná siúl go mall lena cosa fada trí uisce éadomhain agus éisc nó froganna a ghéarú go sciobtha lena gob fada géar.
Pórú
[cuir in eagar | athraigh foinse]De ghnáth pórann an speiceas i gcoilíneachtaí, i gcrann, in aice le lochanna agus gnáthóga eile. Filleann siad ar an láithreán coilíneachta tar éis an gheimhridh ó Nollaig (in aeráidí níos teo ar nós California agus Florida) go Márta (i gceantair níos fuaire ar nós Cheanada). De ghnáth, ní áirítear sna coilíneachtaí ach éigrití ghorma, cé go neadaíonn siad taobh le speicis éigrite eile uaireanta. D'fhéadfadh méid na gcoilíneachtaí seo a bheith mór, idir cúig agus 500 nead sa choilíneacht, le meán timpeall 160 nead sa choilíneacht.
Cé go n-athúsáidtear neadacha go minic ar feadh blianta fada agus go bhfuil éigrití monagamach laistigh de shéasúr póraithe amháin, roghnaíonn an éigrit aonair céilí nua gach bliain de ghnáth. Téann fireann chuig coilíneachtaí ar dtús agus socraíonn siad ar neadacha; roghnaíonn siad nead difriúil gach bliain. Bíonn neadanna thart ar 50 cm trasna nuair a thógtar ar dtús iad, ach féadann siad fás go dtí níos mó ná 120 cm ar leithead agus 90 cm ar doimhneacht le húsáid. Beireann an baineannach trí go sé ubh ghlas.
Creachadóireacht
[cuir in eagar | athraigh foinse]Is annamh a dhéantar creachadóireacht orthu mar gheall ar a méid mór agus a ngob cosúil le miodóg a dhéanann éigrit lánfhásta ina naimhde fíochmhar agus "ardriosca" do chreachadóir.
Nuair a tharlaíonn creachadóireacht ar éan óg i gcoilíneacht póraithe, féadann na héin eile an choilíneacht a thréigean uaireanta. Is í gníomhaíocht dhaonna an príomhdhúshláin dóibh, go príomha trí chaitheamh aimsire daonna nó trí scrios gnáthóige, chomh maith le bailiúchán uibheacha agus sealgairí.
In Éirinn
[cuir in eagar | athraigh foinse]De réir an eolais a d’eisigh an tIonad Náisiúnta le Sonraí Bithéagsúlachta don bhliain 2025, rinneadh taifead de in Oileán an Bhulla i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2025.[2] Mheas lucht faire éan gur thug an Stoirm Amy roinnt éan go hÉirinn i bhfómhar na bliana 2025 nach bhfeictear in Éirinn go hiondúil – an ardea herodias ina measc.
Féach freisin
[cuir in eagar | athraigh foinse]Naisc sheachtracha
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Cuntas speiceas – Cornell Lab of Ornithology eBird – Sonraí faoi scaipeadh
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ i mBéarla, great blue heron
- ↑ Maitiú Ó Coimín (6 Eanáir 2026). "Éin neamhchoitianta feicthe sa Ghaeltacht" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2026-01-07.