Volapük

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Suaitheantas Volapük

Is teanga shaorga í VolapükVolapúicis, a chum an sagart Caitliceach Johann Martin Schleyer idir 1879 agus 1880. De réir Schleyer, d'iarr Dia air i mbrionglóid teanga idirnáisiúnta a chruthú.

Stair[athraigh | edit source]

Bhí trí choinbhinsin Volapük ann:-

Labhraíodh Gearmáinis sa chéad dhá choinbhinsin ach níor labhair siad ach Volapük ag an triú coinbhinsin.

Meastear go raibh 283 chlub, 25 iris i Volapük nó faoin teanga agus 316 théacsleabhar i 25 theanga sa bhliain 1889. Meastar anois (2009) go bhfuil idir 20 agus 30 chainteoirí Volapük ar domhan. Díríodh aird an phobail ar theangacha eile ag deireadh an 19ú céad agus ar aghaidh, go háirithe ar Esperanto, Ido and Interlingua - teangacha le níos lú gutaí agus le fuaimniú atá níos éasca do chainteoirí Béarla agus Spáinníse.

Volapük nulik 'Volapük nua-aimsireach'[athraigh | edit source]

Sna 1920í, rinne Arie de Jong leasuithe ar an teanga, le deoin na gceannairí den ghrúpa beag de chaointeoirí Volapük, agus d'fhfoilsigh sé na leasuithe sin i 1931. Ghlacadh leis na leasuithe sin ag na cainteoirí. Rinne de Jong an gramadach níos simpí; scrios sé foirmeacha briathrach nach raibh in úsáid, agus d'ahtraigh sé na forainmneacha agus iarmhíreanna briathartha chun gnéasachas a sheachaint. Thug sé ar ais an foínéim /r/ agus d'úsáid sé é chun roinnt moirféim níos inaitheanta a dhéanamh. Mar shampla, d'athraíodh lömib 'báisteach' go rein.[1]

Bhí athbheochán gairid ag Volapük san Ísiltír agus sa Ghearmáin faoi stiúireadh de Jong, ach cuireadh an teanga faoi choisc (in éineacht le teangacha cruthaithe eile) i dtíortha faoi smacht na Naitsíoch, agus níor athghabh sí.

Litriú agus fuaimniú[athraigh | edit source]

Mhol Schleyer litreacha nua le haghaidh na gutaí, ach ba bheag a n-úsáid.
litir IPA
a [a]
ä [ɛ][æ]
b [b]
c [tʃ][dʒ]
d [d]
e [e]
f [f]
litir IPA
g [ɡ]
h [h]
i [i]
j [ʃ][ʒ]
k [k]
l [l]
m [m]
litir IPA
n [n]
o [o]
ö [ø]
p [p]
r [r]
s [s][z]
t [t]
litir IPA
u [u]
ü [y]
v [v]
x [ks][ɡz]
y [j]
z [ts][dz]

Nóta: Ní féidir ä, ö, ná ü a athrú go foirmeacha mar ae, oe, agus ue mar is féidir a dhéanamh sa Ghéarmáinis.

Níl défhoghar ar bith i Volapük; tá fuaim ag gach guta.

Eiseamláir[athraigh | edit source]

Ár nAthair (paidir)[athraigh | edit source]

1880 Volapük Schleyer 1930 Volapük de Jong
O Fat obas, kel binol in süls, paisaludomöz nem ola! O Fat obas, kel binol in süls! Nem olik pasalüdükonöd!
Kömomöd monargän ola! Regän ola kömonöd!
Jenomöz vil olik, äs in sül, i su tal! Vil olik jenonöd, äsä in sül, i su tal!
Bodi obsik vädeliki givolös obes adelo! Givolös obes adelo bodi aldelik obsik!
E pardolös obes debis obsik, E pardolös obes döbotis obsik,
äs id obs aipardobs debeles obas. äsä i obs pardobs utanes, kels edöbons kol obs.
E no obis nindukolös in tendadi; E no blufodolös obis,
sod aidalivolös obis de bad. ab livükolös obis de bad!
(Ibä dutons lü ol regän, e nämäd e glor jü ün laidüp.)
Jenosöd! So binosös!

Suímh eile[athraigh | edit source]

Tagairtí[athraigh | edit source]

  1. Arie de Jong's Revision of Volapük (1931) by Ed Robertson