Tadhg Dall Ó hÚigínn

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.

File clasaiceach Gaelach ba ea Tadhg Dall Ó hUiginn (c. 1550-c.1591) a bhí sároilte ar a cheird..

Cúlra[athraigh | edit source]

Rugadh Tadhg i mbarúntacht Luighne i gContae Shligigh timpeall na bliana 1550. Tá cruthú ar an dáta sin i gcaipéis in Oifig na nAnnála Poiblí faoi mhaitiú Ó Huiginn ó 'Dougharane' a fuair bás ar an 9 Eanáir 1558 agus a raibh a shealúchas mar ábhar fiosrúcháin i Sligeach ar an 27 Iúil 1590. Deirtear sa cháipéis : ;Tadeus vulgariter dictus Teg Dall Ó Higyn est proximus et legitimus heres predicti mathei qui nunc est etatis quadragintorum annorum et maritatus'. Níl an logainm Dougharane níl ainm cosúil leis ar aon bhaile fearainn i Sligeach anois ach bhí an t-ainm 'Ducharne' (?Gaeilge: Dúcharn) ar bhaile fearainn i bparóiste Achadh Chonaire sna Hearth Money Rolls agus is dócha gurb ionann iad. Bhí muintir Uiginn in ann, dar leo féin, a nginealach a rianú siar go dtí Niall Naoighiallach. Deir Knott: ‘From the 14th century down the Uí Uiginn of Connacht were celebrated as poets and instructors in the art of poetry .... The literary eminence of the family is frequently referred to...’.

Cé gur glaodh 'Dall' air, níl aon fhianaise go raibh sé dall! Tuigtear, áfach,go raibh sé 'gearr-radharcach' nó 'ar leathshúil', b’fhéidir. Thug file amháin ‘Tadhg tuadhall’ air : tuairimíonn Knott go gciallódh sin é a bheith dall sa tsúil chlé.

Ba cheann de na filí is iomráití é, ó ré-dhéanach na bhfilí Gaelach, agus bhí sé ina bhall de theaghlach d'fhilí gairmiúla ó thuaisceart Chonnacht. Tá ainm a mháthar anaithnid. Ba é Mathghamhain Ó hUiginn, file a d’éag 1585, athair Thaidhg Dhaill; mac eile leis ba ea Maol Muire (d’éag c.1590) a bhí ina ardeaspag ar Thuaim. I Luighne, Co. Shligigh, a bhí cónaí ar Mhathghamhain agus ba é Tadhg a tháinig in oidhreacht an talaimh.