Roibeard Emmet

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.

Ba cheannaire réabhlóideach Éireannach é Roibeard Emmet (nó Roibeard Eiméad uaireanta - 4 Márta 1778 - 20 Meán Fómhair 1803). Theip ar a Éirí Amach sa bhliain 1803, gabhadh, agus maríodh é ina dhiaidh.

Roibeard Emmet
A leac uaigh

Saol[athraigh | edit source]

Rugadh é i gCrois Sam, in aice le Cloich na Coillte in iarthar Chorcaí sa bhliain 1778. Ba dhochtúir, i gcomhair tiarna leifteanant na hÉireann, é a athair agus muintir an chlann ríoga nuair a tháinig siad go h-Éireann. D'ainneann an áit pribhléideach a bhí aige i sochaí na hÉireann, mheall polaitíocht na poblachtánaigh réabhlóidithe é.

Stop a oideachas i gColáiste na Tríonóide, nuair a chláraigh sé leis na hÉireannaigh Aontaithe a bhí ag iarraidh leasú pharlaiminteacha agus deireadh a chuir le idirdhealú in aghaidh Caitlicigh (cé go raibh Emmet agus baill eile mar Phrotastúnaigh). I ndiaidh forógra cogaidh na Sasanach ar An Fhrainc cuireadh cosc ar na hÉireannaigh Aontaithe sa bhliain 1793. O shin ar aghaidh, bhí ar an eagraíocht dul faoi thalamh, agus bhí neampshleáchas na hÉireann mar a n-aidhm, ag fáil réidh le Éirí Amach le chabhair ó na bhFrancaigh. Bhí ar dheartháir Roibird, Thomas Addis Emmet dul go dtí an Fhrainc le h-ealú ó smachtú an rialtas. Theip ar Éirí Amach 1798 ach d'ealaigh Emmet agus daoine eile go dtí an Fhrainc.

Nuair a thosaigh an cogadh in aghaidh Napoléon san Eoraip arís i mBealtaine 1803, d'fhill Emmet ar Éireann le réabhlóidithe ar nós Thomas Russell agus James Hope, le h-éirí amach nua a thosú. Rinne sé airm agus pléascán timpeall Baile Átha Cliath. Murab ionann agus Éirí amach 1798, choiméad siad pleananna an Éirí amach faoi rún, go dtí gur phléasc ceann de stóras na n-airm a mharaigh fear. Bhrú Emmet dáta an t-Éirí amach chun tosaigh dá bharr.

Ar ndóigh theip an t-Éirí amach, de dheascca easpa airm, agus neamh-oird na bhfear i mBaíle Átha Cliath. Níor chabhraigh Michael Dwyer agus a fir ó Chill Mhantáin agus Chill Dara. Theip siad Caisleán Bhaile Átha Cliath agus maraíodh an Príomh Breitheamh Lord Kilwarden. Chuir Emmet stop leis an t-Éirí Amach chun stop a chuir leis an méid basanna.

Básdreach.

Chuaigh Emmet i bhfolach i ndiaidh an Éirí Amach ach ghabhadh é ar an 25 Lúnasa, in aice le Crois Araild. Chuir sé féin a shaoil i ndainséir nuair a bhog sé ó Ráth Fearnáin go dtí Crois Araild le bheith ina aice a mhuirnín, Sarah Curran. Thrialú é de réir an dlí ag baint le treas ar an 19 Meán Fómhair; cheannaigh an corón cabhair ó dlíodóir Emmet, Leonard Macnally, don praghas £200 agus pinsean. Ar an 20 Meán Fómhair cuireadh Emmet chun báis trí chrochadh agus cheann a bhaint. Cuireadh a chorp i bhfolach .

Tar eis an chinne a thabhairt dó rinne Emmet an óráid cáiliúil ón dunga, go háirithe na línte dheireaneach a bhfuil cáiliúl do Poblachtánáigh Éireannach mairtíreach.

Cé gur theip an t-Éirí Amach go hiomláin, tá Emmet mar Laoch i stair na hÉireann. Rinne crógacht agus foirtile bean an tí Emmet, Anne Devlin, in aghaidh céasadh, laoch di, i stair na hÉireann freisin.

Scríobh Emmet litir ó bPríosún Cill Mhaighneann, Baile Átha Cliath ar 8 Meán Fómhair, 1803. An seoladh a bhí ann ná "Miss Sarah Curran, the Priory, Rathfarnham" agus a thug sé é don maor priosúnach, George Dunn. Ach sceith Dunn é nuair a thug sé an litir do h-údarais an rialtas, rud a chuir saol Sarah Curran go mór i ndainséir. Rinne an eachtra seo, ar barr a n-iarrachtaí bheith an aice léi (a chríochnaigh lena bás) é mar duine Rómánsúil freisin.

Naisc sheachtracha[athraigh | edit source]