José Rizal

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
José Rizal

José Protacio Rizal Mercado y Alonso Realonda (19 Meitheamh, 1861 - 30 Nollaig, 1896) bhí a Tagálaigis scríbhneoir, úrscéalaí, dochtúir, agus mairtíreach.

Beathaisnéis[athraigh | edit source]

Rizal bhí rugadh sa bhliain 1861 i Laguna. Le a máthair mar a chéad múinteoir, sé thosaigh a go luath oideachas ag baile i Laguna. Sé staidéar ag an Ateneo Municipal de Manila sa bhliain 1872 agus a fhaightear a Baitsiléir Ealaíon sa bhliain 1876. Sé staidéar leigheas ag an Universidad de Santo Tomas ach bhí chun aistriú mar gheall ar sé bhraith go an Tagálaigis mac léinn bhí á idirdhealú ag n- Dhoiminiceach ollúna. Sé chuaigh chun Maidrid ag Universidad Central de Madrid agus sa bhliain 1885, sé críochnaithe a i fealsúnacht agus litreacha.

Sé thóg céim staidéir i Páras, An Fhrainc agus i An Ghearmáin. Sé freisin staidéar péinteáil, dealbhóireacht, agus D'fhoghlaim chun léamh agus scríobh i ag ar a laghad deich teangacha.

Rizal bhí a bisiúil scríbhneoir agus bhí frith foréigean. An dhá úrscéalta, Noli Me Tangere,[1] a sé scríobh cé go sé bhí i Beirlín, An Ghearmáin sa bhliain 1887 agus El Filibusterismo i An Bheilg sa bhliain 1891 nochta an mí-úsáid de an Spáinnis bráithre i an Na hOileáin Fhilipíneacha.

Sa bhliain 1892 nuair Rizal ar ais chun an hOileáin Fhilipíneacha, sé déanta La Liga Filipina. Sé bhí deoraíocht i Dapitan sa bhliain 1892. Cé go sé bhí i deoraíocht, sé chleachtadh leigheas agus a bunaíodh scoileanna agus chun cinn phobail forbairt tionscadail. Sé freisin bhuail Josephine Bracken i Dapitan agus thit i grá le a.

Sa bhliain 1896 an réabhlóid bhris amach ar Rizal bhí cúisí de á i gceist. Sé bhí pianbhreith chun bás. Ar an oíche roimh a bás, Rizal scríobh a dán i dteideal Mi Ultimo Adios. Rizal bhí fhorghníomhú i Mainile ar 30 Nollaig, 1896.

Tagairtí[athraigh | edit source]

  1. Noli me Tangere, aistrithe ag Soledad Locsin (Manila: Ateneo de Manila, 1996) ISBN 971-569-188-9.