John Batman

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.

Rugadh John Batman ar 21 Eanáir 1801 in New South Wales agus cailleadh é ar 6 Bealtaine 1839. Bhí treallús ar leith ann, rud a thaispeáin sé mar fheirmeoir agus mar thrádalaí. Eisean a bhunaigh Melbourne. Murab ionann is mórán coilíneach eile, rinne sé iarracht ar chaitheamh go cothrom leis na Bundúchasaigh, cé nach raibh cur amach ceart aige ar a gcuid nósanna.

Van Diemen's Land[athraigh | edit source]

Tháinig William agus Mary Bat(e)man, a thuismitheoirí, le beirt páistí sa Ganges sa bhliain 1797. Bhí Willliam ina dhaoránach ach fuair sé cead oibre agus cónaithe (ticket-of-leave) agus chuir clós adhmaid ar bun i bParramatta. Cuireadh John, an dara mac, mar phrintíseach le gabha, in aois a shé bliana déag, ach crochadh a mháistir as gadaíocht tar éis do John cruthú ina choinne agus fuair an stócach obair ar fheirmeacha.[1]

Sa bhliain 1821 chuaigh John chun Van Diemen’s Land (an Tasmáin) le Henry, deartháir dó, agus chuaigh le grásaeireacht ar thalamh a fuair sé ar cíos. Faoin mbliain 1824 bhí sé in ann cur faoi ar thalamh in Kingston a bhronn an rialtas air, agus rinne aontíos le Eilís Ní Cheallacháin, bean óg as Contae an Chláir a bhain amach Van Diemen’s land sa bhliain 1821 ina daoránach in aois a seacht mbliana déag. Phós siad sa bhliain 1828.

Ba chuid suntais é Batman de bharr a ndearna sé mar thóraí meirleach, agus eisean a thug ar an gceithearnach coille Matthew Brady géilleadh. Bhí cogadh ar siúl idir na Bundúchasaigh agus na coilínigh ag an am, agus bhí Batman páirteach san iarracht a rinneadh ar na Bundúchasaigh a thimpeallú agus a ghabháil. Ach bhí bá aige leo mar ‘that much injured and most unfortunate race’[2].

Port Phillip[athraigh | edit source]

Limistéar Phort Phillip sa bhliain 1839.
Melbourne, 1840: pictiúr le W. Liardet (1840)

Bhí rath ar Bhatman mar fheirmeoir, ach bhí a chuid talaimh rógharbh chun a bheith an-torthúil. Bhí a fhios aige faoin mbliain 1834 go raibh talamh méith le fáil ar an mór-roinn ag Port Phillip (Victoria) agus chuaigh sé i bpáirt le roinnt coilíneach eile mar Chompántas Phort Phillip. Bhí sé de chuspoir acu leathantas talún a shealbhú thall trí shocrú a dhéanamh leis na Bundúchasaigh. Is beag tacaíocht a fuair siad ón rialtas, ach chuaigh Batman anonn sa bhliain 1835 sa scúnar Rebecca chun sirtheoireacht a dhéanamh. Shíl sé go mbeadh suíomh Melbourne oiriúnach do shráidbhaile agus thug “Batmania” ar an gceantar.[3][4]

Rinne Batman socrú (mar a shíl sé) leis na Wurundjeri chun a gcuid talaimh a thógáil ar cíos go bliantúil ar an méid a leanas: dhá fhichead plaincéad, deich dtua is fiche, céad scian, deich siosúr is dhá fhichead, deich scáthán is dhá fhichead, dhá chéad ciarsúr, céad punt plúir agus sé léine. Is dócha go mbeadh iontas ar na Wurundjerri a fháil amach go raibh a leithéid de shocrú ann, cé gur ghlac siad leis na féiríní. Ba chuma, mar dúirt an rialtas gur leis an gCoróin an talamh, agus bhí coilínithe eile ag teacht i dtír, ar nós John Pascoe Fawkner. Shíl Batman gurbh fhiú cuid den talamh a thabhairt d’fhuíoll Bhundúchasaigh Van Diemen’s Land.[5]

Ar dtús bhí rath ar an scéal. Bhí Kingston díolta ag Batman ar £10,000, agus chuir sé faoi ar Chnoc Batman i Melbourne, áit a raibh tréada aige. Bhí teach breá agus leabharlann aige, clann iníonacha air agus aon mhac amháin. Ach faoin mbliain 1835 bhí sé an-tinn, agus ní raibh an tsláinte go maith aige ina dhiaidh sin. Chuaigh sé i mbun trádála (bhí siopa aige) agus cheannaigh cuibhrinn talaimh dá chlann. Bhí sé de phríomhchúram air scolaíocht mhaith a thabhairt dá iníonacha, agus bhí Caroline Newcombe (a bheadh ina grásaeir í féin feasta) mar mháistreás tí acu.[6]

Bás Batman[athraigh | edit source]

I ndeireadh a shaoil bhí airíonacha na bolgaí Francaí le haithint ar Bhatman. Fágadh ina mhairtíneach é agus é tugtha don ól, cé go raibh sé in ann litreacha a scríobh nó a shíneáil chomh déanach leis an mbliain 1839. Faoin am sin bhí Eilís scartha uaidh agus aire á tabhairt dó ag giollaí Bundúchasacha ó New South Wales, fir a bhí ar fostú aige le fada. Fuair sé bás ar 6 Bealtaine 1839.[7]

Bhí a uacht casta agus as dáta, agus tharraing sí aighneas fada dlí nár fhág faic ag na hiníonacha ach a gcuid oideachais, cé go ndeachaigh sin ar sochar dóibh. Bádh a mhac sa bhliain 1845.

Chaill Batman an chuid is mó dár ghnóthaigh sé, ach d’éirigh leis baile mór a bhunú, cé go raibh na Wurundjeri féin thíos leis.

Tagairtí[athraigh | edit source]

  1. Australian Dictionary of Biography: http://adbonline.anu.edu.au/biogs/A010066b.htm
  2. Australian Dictionary of Biography, op.cit.
  3. Bill Wannan, Australian folklore: a dictionary of lore, legends and popular allusions, Lansdowne, 1970, lch 42
  4. Alexander Wyclif Reed, Place names of Australia, Reed, 1973, lch 149
  5. Australian Dictionary of Biography, op.cit.
  6. ibid.
  7. ibid.

Leabhair[athraigh | edit source]

  • Brown, P.L., 'Batman, John (1801 - 1839)', Australian Dictionary of Biography, Volume 1, Melbourne University Press, 1966, lgh 67-71.
  • Kenyon, A.S., ‘The Aboriginal Protectorate of Port Phillip’, Victorian Historical Magazine, imleabhar 12, uimh. 3, Márta 1928, lgh 134-71
  • Hopton, A.J., ‘A Pioneer of Two Colonies: John Pascoe Fawkner, 1792-1869’, Victorian Historical Magazine, imleabhar 30, uimh. 3, Aibreán 1960, lgh 103-69

Féach freisin[athraigh | edit source]