Domhnach na Fola (1920)

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Baill na droinge 'Caireo'

Lá fuilteach ab ea Domhnach na Fola a tharla le linn Chogadh na Saoirse ar an 21 Samhain 1920.

Go moch ar maidin an lae sin, lámhaigh agus mharaigh scuaid Mhíchíl Uí Choileáin 14 gníomhaithe Sasanacha, aonad ar a dtugtaí an drong Chaireo.

Ní ba dhéanaí an lá céanna, mharaigh póilíní de chuid Chonstáblacht Ríoga na hÉireann 14 sibhialtaigh ag cluiche peile idir Baile Átha Cliath agus Tiobraid Árann i bPáirc an Chrócaigh - beirt imreoir ina measc, Jim Egan agus Michael Hogan.

Um tráthnóna, ionsaíodh triúir Óglaigh agus iad faoi ghlas i gCaisleán Bhaile Átha Cliath. Maraíodh an triúir mar dearbhaíodh go raibh siad ag iarraidh éalú.

Fuair aon duine déag is scór bás ar an lá seo.

Cúlra[athraigh | edit source]

Tharla an lá foréigeanach seo i rith Cogadh na Saoirse. Bhí Óglaigh na hÉireann ag troid Arm na Breataine, agus bhí rialtas na Breataine tar éis na Dúchrónaigh agus na Rannán Cúnta (Auxiliary Division as Béarla) chun chuidiú leo.

Ba fadhb mór é Mícheál Ó Coileáin agus Óglaigh na hÉireann ag an am, agus sheol Rialtas na Breataine foireann fear trasna agus é mar aidhm acu eolas a baint faoi daoine tábhachtach sna Óglaigh, Ó Coileáin san áireamh. Chur an grúpa seo na hÓglaigh faoi brú, agus bhí eagla orthu go mbeirfeá orthu[1].

Domhnach na Fola[athraigh | edit source]

Maidin[athraigh | edit source]

Vicipéid
Is féidir an t-alt seo a fheabhsú tríd é a fhorbairt.
D'fhéadfaí go bhfuil a thuilleadh faoi seo ar an leathanach plé.

Ba luath san maidin a thosaigh plean na hÓglaigh,

Iarnóin[athraigh | edit source]

Vicipéid
Is féidir an t-alt seo a fheabhsú tríd é a fhorbairt.
D'fhéadfaí go bhfuil a thuilleadh faoi seo ar an leathanach plé.
Comóradh na triúir príosúnach a maraíodh

Tráthnóna[athraigh | edit source]

Rinneadh céasadh ar triúir bpríosúnach i agus ansin lámhach iad. Bhí baint ag Risteárd Mac Aoidh agus Peadar Mac Fhlannchaidh i pleanáil oibríochtaí gasúr na hÓglaigh an lá sin, ach ní raibh baint ar bith ag Conchobhair Mac Clúin leo, cé go raibh suim aige san Gaeilge, agus bhí sé sna Na hÓglaigh Náisiúnta roimhe.

Tagairtí[athraigh | edit source]

  1. Michael Collins, Rex Taylor, 1958