Conradh Angla-Éireannach

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
An Conradh Angla-Éireannach. Féach na sínithe Éireannacha ar an taobh deis: Art Ó Gríofa, a shínigh é féin mar Art Ó Gríobhtha - Arthur Griffith, Mícheál Ó Coileáin, Riobárd Bartún, Éamon Ó Dugáin agus Seoirse Gabhán Ó Dubhthaigh

Sa bhliain 1921, tar éis Chogadh na Saoirse, shínigh ionadaithe na Chéad Dála agus rialtas na Breataine an conradh síochána ar a dtugtar an Conradh Angla-Éireannach. B'é an conradh seo a chuir an chríochdheighilt i bhfeidhm ar Éirinn. Roinneadh oileán na hÉireann ina dhá stát, mar atá, Saorstát Éireann, a bheadh ina Tiarnas cosúil le Ceanada, leis an Astráil agus leis an Nua-Shéalainn, agus Tuaisceart Éireann, a bhí le fanacht laistigh den Ríocht Aontaithe. Idir sin agus an lá inniu, gaireadh Poblacht den tSaorstát go hoifigiúil, agus Tuaisceart Éireann fágtha sa Ríocht Aontaithe. Bhí Éire le fanacht laistigh de Chomhlathas na Breataine, agus bhí trí chalafort le fanacht in úsáid na Breataine, Baile Chaisleáin Bhéara, an Cóbh agus Loch Súilí. D'fhan Calafoirt an Chonartha seo faoi smacht na Breataine go dtí an bhliain 1938.

Síníodh an conradh an 6 Nollaig 1921 agus tháinig sé i bhfeidhm an 6 Nollaig 1922.

I ndiaidh an tsínithe, ní raibh na hÉireannaigh ar aon tuairim faoin gConradh, agus bhris Cogadh Cathartha amach idir lucht a thacaithe agus iad siúd a chuir ina choinne.

Forálacha an Chonartha[athraigh | edit source]

  • Chaithfeadh fórsaí armtha na Breataine Móire imeacht as Éirinn
  • Gheobhadh an chuid ba mhó d'Oileán na hÉireann stádas an tiarnais fhéinrialaithigh
  • Cosúil leis na tiarnais eile, bheadh an stát nua, Saorstát Éireann, á rialú ag monarc na Ríochta Aontaithe, agus Gobharnóir Ginearálta ag déanamh ionadaíochta dó in Éirinn
  • Chaithfeadh feisirí na pairliminte nua dílseacht a mhionnú don mhonarc
  • Dá roghnódh Tuaisceart Éireann gan dul sa stát nua, thiocfadh Coimisiún Teorann ar leith le chéile chun teorainneacha an dá stát a tharraingt is a shocrú
  • D'fhágfaí cuanta áirithe in Éirinn faoi fhorlámhas na Ríochta Aontaithe - Loch Súilí, an Cóbh agus Baile Chaisleáin Bhéara - toisc go raibh siad ag teastáil go géar ó na Sasanaigh ar chúiseanna slándála
  • Ghlacfadh Rialtas na hÉireann freagracht air as a chuid féin d'fhiacha eachracha na Ríochta Aontaithe
  • Dá mbeadh an Conradh agus dlí na hÉireann ag teacht salach ar a chéile, bheadh tús áite ag an gConradh.

Idirbheartaithe an Chonartha[athraigh | edit source]

Flag of the United Kingdom.svg An Bhreatain Mhór
Flag of Ireland.svg Éire

Nasc seachtrach[athraigh | edit source]