An Ghaeltacht

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Comhartha an Údaráis ar theorainn na Gaeltachta
Gaeltachtaí oifigiúla

Is éard is Gaeltacht ann ná ceantar ina bhfuil an Ghaeilge aitheanta mar theanga an phobail ann, go stairiúil ar a laghad. B'é ba bhrí leis an bhfocal sin Gaeltacht fadó ná Gaelachas, ach ó thosaigh an Ghaeilge ag dul as úsáid in áiteanna in Éirinn, tosaíodh ag tabhairt "Gaeltacht" nó "ceantair Ghaeltachta" ar na háiteanna sa tír ina bhfuil Gaeilge á labhairt i gcónaí mar theanga thraidisiúnta a théann go nádúrtha ó ghlúin go glúin.

Is léir, áfach, gurb iomaí áit sa Ghaeltacht oifigiúil ina bhfuil an Béarla in uachtar anois, mar shampla Cloch na Rón, an Achréidh agus Maigh Cuilinn i gContae na Gaillimhe, nó Ailt an Chorráin agus Gleann Bharr i gContae Dhún na nGall, Acaill, Béal an Mhuirthead agus an tSraith i gContae Mhaigh Eo chomh maith leis an gcuid is mó d'Uíbh Ráthach i gContae Chiarraí Theas.

Úsáidtear leaganacha éagsúla den Ghaeilge ó Ghaeltacht go Gaeltacht. Tugtar Gaidhealtachd nó Gaeltacht na hAlban ar na ceantair in Albain ina labhraítear Gaeilge na hAlban (nó Gàidhlig).

Daonra na Gaeltachta[athraigh | edit source]

Teorann na Gaeltachta 1926

Dar le Údarás na Gaeltachta, is é daonra na Gaeltachta ná 95,503[1]. Ach tá thart ar 14,000 do na daoine sin ag cónaí i bruachbhailtí na Gaillimhe.

Cuirtear an cheist go minic an ceart imeall na nGaeltachtaí a athrú[2].

Contae Ainm Daonra Céatadán a Labhairt Gaeilge
Contae Dhún na nGall Alt na Péiste 188 55%
Anagaire 2235 55%
Árainn Mhór 529 62%
Cró Beithe 161 53%
An Clochán 514 41%
Cnoc Fola 1326 83%
Dún Lúiche 695 76%
An Fál Carrach 2168 44%
Baile na Finne 316 57%
Gort an Choirce 1599 81%
An Ghrafaidh 209 52%
Gaoth Dobhair 2651 77%
Teileann 726 41%
Contae Mhaigh Eo Eachléim 921 46%
Ceathrú Thaidhg 356 64%
Fionnaithe 248 44%
Contae na Gaillimhe Oileáin Árann 1225 79%
Bothúna 963 74%
Camus 367 90%
Carna 798 81%
An Cheathrú Rua 2294 83%
Corr na Móna 573 45%
Na Forbacha 1239 43%
Doire Iorrais 313 76%
Gleann Trasna 122 61%
Indreabhán 1362 83%
Cill Chiaráin 619 87%
Leitir Móir 875 84%
Leitir Mealláin 1288 89%
Ros an Mhíl 1304 84%
Ros Muc 557 87%
An Spidéal 1357 66%
Contae Chiarraí Baile an Fheirtéaraigh 455 77%
Baile na nGall 508 75%
Cé Bhréanainn 168 48%
Cinn Aird 318 45%
An Clochán 273 46%
Dún Chaoin 159 72%
An Fheothanach 462 78%
Na Gleannta 1496 44%
Márthain 276 56%
An Mhin Aird 387 53%
Ceann Trá 413 59%
Contae Chorcaí Béal Átha an Ghaorthaidh 542 46%
Baile Bhuirne 816 42%
Oileán Chléire 125 41%
Cúil Aodha 420 53%
Contae Phort Láirge An Rinn 1176 51%
Contae na Mí Ráth Cairn 401 56%

An Fhí­or-Ghaeltacht[athraigh | edit source]

Áiteanna a thuileann stádas an Gaeltacht 2007

Gaeltacht Thír Conaill[athraigh | edit source]

Gaeltacht na Gaillimhe[athraigh | edit source]

Gaeltacht Chontae Chiarraí[athraigh | edit source]

Gaeltacht Chontae Chorcaí[athraigh | edit source]

Gaeltacht Chontae na Mí[athraigh | edit source]

Príomhalt: Gaeltacht na Mí

Gaeltacht na nDéise[athraigh | edit source]

Príomhalt: Gaeltacht na nDéise

Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo[athraigh | edit source]

Gaeltachtaí neamhoifigiúla[athraigh | edit source]

Tugtar Gaeltachtaí Neamhoifigiúla ar cheantair nach cuid den Ghaeltacht oifigiúil iad, cé go bhfuil an teanga á labhairt iontu go forleathan. Tá siad ag cur brú ar an Rialtas stádas oifigiúil a fháil.

Nua-Ghaeltacht[athraigh | edit source]

Nua-Ghaeltacht a thugtar ar an smaoineamh Gaeltachtaí nua a thógáil i mBÁC[3] agus i gcathracha eile sa tír leis an dteanga a athbheochan. Cé nach bhfuil sé sna huimhreacha thuas, tá Gaeltacht nua i Béal Feirste.

Riarachán[athraigh | edit source]

Is í an Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta atá freagrach as polasaí an rialtais i leith na Gaeltachta, i gcomhar le heagraíochtaí amhail Údarás na Gaeltachta. Cuireann Raidió na Gaeltachta de chuid RTÉ agus TG4 seirbhísí ar fáil do mhuintir na Gaeltachta, agus cainteoirí Gaeilge go forleathan.

Coláistí samhraidh[athraigh | edit source]

Eagraítear cúrsaí Gaeilge gach bliain sna cheantair Ghaeltachta le linn an tsamhraidh. Tumoideachas atá ann, ina gcaitheann daltaí scoile roinnt sheachtainí ag foghlaim na teanga trí chúrsaí Gaeilge agus gníomhaíochtaí eile trí mheán na teanga chomh maith - cluichí Gaelacha, céilí agus ceol traidisiúnta.

Is minic a fhanann an dalta le chlann áitiúil sa Ghaeltacht le linn an chúrsa, agus teagasc á fháil acu ó bhean an tí.

Naisc sheachtracha[athraigh | edit source]

Foinsí[athraigh | edit source]

  • Ó Tuathaigh G, Ó Laoire L L, Ua Súilleabháin (eag) 2000 Pobal na Gaeltachta a Scéal agus a Dhán, Indreabhán Conamara: Cló Iar-Chonnachta.

Tagairtí[athraigh | edit source]