An Eastóin

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Eesti Vabariik
Poblacht na hEastóine
Bratach na hEastóine Armas na hEastóine
Bratach Armas
Mana: Mu isamaa on minu arm (neamhoifigiúl)
Amhrán náisiúnta: Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Suíomh na hEastóine
Príomhchathair Taillinn
59°26′ Thuaidh 24°45′ Thoir
An chathair is mó Taillinn
Teangacha oifigiúla Eastóinis
Rialtas Daonlathas parlaiminteach
Toomas Hendrik Ilves
Andrus Ansip
Neamhspleáchas
 - Dearbhaithe
 - Aitheanta
ó hAontas na Sóivéadach
(16 Samhain 1988)
20 Lúnasa 1991
Achar
 • San iomlán
 • Uisce (%)
 
45,226 km² (132ú)
4.56%
Daonra
 • Meas. ó 2007
 • Daonáireamh 2000
 • Dlús
 
1,342,409 (151ú)
1,376,743
29/km² (173ú)
OTI (PCC)
 • San iomlán
 • An duine
Meas. ó 2007
$26.85 brilliún (106ú)
$21,860 (37ú)
Airgeadra Euro (EUR)
Crios ama
 • Samhradh (CSL)
EET (UTC+2)
EEST (UTC+3)
Fearann Idirlín .ee
Glaochód +372

Poblacht i dtuaisceart na hEorpa í an Eastóin (Eastóinis: Eesti). Tá sí suite in aice le Muir Bhailt san Iarthar agus le Murascaill na Fionlainne sa tuaisceart. Tá teorainn talún aici leis an Laitvia agus an Rúis. Thairis sin, tá teorainn mhuirí aici leis an bhFionlainn. Is ball den Aontas Eorpach í.

Stair[athraigh | edit source]

Chuir na treibheacha Fionn-Úgracha, óna bhfuair an Eastóin a teanga náisiúnta, - chuir siad fúthu i limistéar na hEastóine i bhfad sular cromadh ar stair na mbólaí seo a scríobh síos. B'iad na Gearmánaigh agus na Danmhargaigh a thug isteach an Chríostaíocht nuair a ghabh siad an tír. Le himeacht aimsire, bhí an Danmhairg, an tSualainn, an Pholainn agus faoi dheireadh an Rúis i gceannas ar an Eastóin. Nuair a thit an tóin as Impireacht na Rúise, bhain na hEastónaigh amach an neamhspleáchas dá dtír. I dtús an Dara Cogadh Domhanda, áfach, d'fhorghabh an tAontas Sóivéadach í, agus í corpraithe mar phoblacht Shóivéadach ón mbliain 1940. Fuair sí neamhspleáchas arís sa bhliain 1991. Chuaigh an tír ina ball den Aontas Eorpach i 2004.

Tíreolaíocht[athraigh | edit source]

Tá sí suite idir 57.3° agus 59.5° domhanleithead agus 21.5° agus 28.1° domhanfad, luigh an Eastóin ar an gcósta oirtheartach den Muir Bhailt. Tá an meánardú 50 m, agus Is í Suur Munamägi atá suite sa oirheisceart na tíre an pointe is airde (318 méadar). Tá 1,400 loch suite timpeall na tíre.

An Eastóin ó spás

Contaetha[athraigh | edit source]

Tá an tír roinnte ina cúig chontae déag:

Contaetha Príomhchathair Achar Daonra Dlús daonra
Harjumaa Tallinn 4,333 km² 552,643 127.5/km²
Hiiumaa Kärdla 989 km² 8,470 8.6/km²
Virumaa Thoir Jõhvi 3,364 km² 149,244 44.4/km²
Järvamaa Jõgeva 2,604 km² 31,398 12.1/km²
Jõgevamaa Paide 2,623 km² 30,553 11.6/km²
Läänemaa Haapsalu 2,383 km² 24,184 10.1/km²
Virumaa Thiar Rakvere 3,627 km² 59,861 16.5/km²
Põlvamaa Põlva 2,165 km² 27,452 12.7/km²
Pärnumaa Pärnu 4,807 km² 82,584 17.2/km²
Raplamaa Rapla 2,980 km² 34,905 11.7/km²
Saaremaa Kuressaare 2,673 km² 31,344 11.7/km²
Tartumaa Tartu 2,993 km² 150,287 50.2/km²
Valgamaa Valga 2,044 km² 30,158 14.8/km²
Viljandimaa Viljandi 3,422 km² 47,594 13.9/km²
Võrumaa Võru 2,305 km² 33,439 14.5/km²

An Daonra[athraigh | edit source]

Rince traidisiúnta na hEastóie

Eastónaigh iad thart ar seachtó faoin gcéad de mhuintir na tíre. An chuid eile acu, is Rúisigh iad, nó Úcráinigh agus Bílearúisigh, ach is gnách le Tadhg an mhargaidh sa tír gan mórán difríochta a aithint eatarthu, ó tháinig na daoine seo isteach i mblianta an Aontais Shóivéadaigh, agus Rúisis á labhairt acu. An teanga atá ó dhúchas ag na hEastónaigh féin, is teanga Fhionn-Úgrach í, agus gaol sách dlúth aici leis an bhFionlainnis. Tá na hEastónaigh agus na Fionlannaigh in ann cuid mhaith céille a bhaint as caint a chéile, cosúil le Gaeil na hÉireann is na hAlban.

Tá dream beag ann san Eastóin ar Fionlannaigh iad ó thaobh an dúchais eitnigh de. Sliocht sleachta is ea iad d'Fhionlannaigh Chathair Pheadair agus na mbólaí timpeall na cathrach sin. Nuair a osclaíodh na teorainneacha i ndeireadh na n-ochtóidí, áfach, thosaigh imirce na bhFionlannach eitneach ón Eastóin agus ó na poblachtaí iar-Shóivéadacha eile go dtí an Fhionlainn, agus tá sé sábháilte glacadh leis nach bhfuil mórán todhchaí i ndán do na Fionlannaigh seo mar mhionlach seanbhunaithe sa tír. Scéal eile ar fad, áfach, go bhfuil malartú cultúrtha beo ar siúl idir an dá náisiún bhráithriúla arís, agus na mílte d'Fhionlannaigh le fáil san Eastóin inniu - mar mhic léinn, cuir i gcás.

Polaitíocht agus Rialtas[athraigh | edit source]

Is daonlathas bunreachta, le córas an sheomra amháin, cé a togh an Uachtaráin. Cuimsíonn an Feidhmeannas léis an Príomh-Aire agus le 14 aire eile. Tá cumhacht reachtaíochta ag an bParlaimint, an Riigikogu. Tá 101 suíomh sa Riigikogu.

Tagairtí[athraigh | edit source]


Bratach an AE An tAontas Eorpach (AE) Bratach an AE
an Bheilgan Bhulgáiran Chipiran Chróitan Danmhairgan EastóinÉirean Fhionlainnan Fhraincan Ghearmáinan Ghréigan Iodáilan Ísiltíran Laitviaan LiotuáinLucsamburgMáltaan Ostairan Pholainnan Phortaingéilan Ríocht Aontaithean Rómáinan tSeican tSlóvaican tSlóivéinan Spáinnan tSualainnan Ungáir
Tíortha iarrthacha
an ÍoslainnPoblacht na MacadóineMontainéagróan tSeirbiaan Tuirc