An Aragóinis

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Aragóinis
(aragonés)
Á labhairt: sa An Spáinn
Réigiún: An Aragóin
Cainteoirí san Iomlán: 10 míle (iomlán 30,000)
Rang: ~
Líne ghinealaigh: Ind-Eorpais

 Iodáilic
  Rómánsach
   Iodáilic-Iarthair
    Piréineach-Mosarabach
     Aragóinis

Stádas Oifigiúil
Teanga Oifigiúil: (na hAragóine)
Foras Pleanála Teanga: Academia de l'Aragonés (Acadamh na hAragóinise)
Cóid teangeolaíocha
ISO 639-1 an
ISO 639-2 arg
ISO 639-3 arg
Amharc ar: TeangaLiosta Teangacha

Is teanga í an Aragóinis a labhraítear san Aragóin. Tá Spáinnis ag cách san Aragóin féin, ach thairis sin, chloisfeá an Aragóinis fós i ngleannta áirithe sna Piréiní i dtuaisceart na hAragóine. Is teanga Rómánsach í, is é sin, is teanga de bhunadh na Laidine í.

Teangacha san Aragóin: an Spáinnis, an Chatalóinis agus an Aragóinis. Níl an Aragóinis beo ach i dtuaisceart na hAragóine.

Ainm na Teanga[athraigh | edit source]

Is é an t-ainm is minice a thugtar ar an teanga seo ná Aragóinis, ach ó bhí canúint ghaolmhar á labhairt i gcúige Navarra fadó, is gnách leis na teangeolaithe uaireanta Navarrais-Aragóinis a thabhairt uirthi. Iad síúd a bhfuil canúint Aragóinise éigin ó dhúchas acu bíonn a n-ainmneacha féin acu ar na canúintí, ar nós chesobelsetán. (Belsetán an chanúint a labhraítear timpeall ar Bielsa, in oirthear na gcríoch ina bhfuil Aragóinis le cloisteáil.

An Aragóinis i gComparáid leis an gCatalóinis agus an Spáinnis (an Chaistílis)[athraigh | edit source]

  • Tá an f- i dtús na bhfocal le cloisteáil i gcónaí. Rinneadh fillo ("mac") de filius na Laidine, cf. hijo na Spáinnise, fill na Catalóinise.
  • Rinneadh ch [tʃ] de ge-, gi-, i- na Laidine i dtús na bhfocal: choven "óg". Joven a scríobhtar an focal Spáinnise, ach is mar ch leathan na Gaeilge (nó na Gearmáinise) a fhuaimnítear an j- sin. Jove an leagan Catalóinise den fhocal seo, agus is mar j na Fraincise a fhuaimnítear an j- sa teanga sin.
  • Má bhí -lt--ct- taobh istigh den fhocal Laidine, rinneadh -it- de, cosúil leis an bPortaingéilis: Laidin multum, Aragóinis muito, Catalóinis molt, Portaingéilis muito ("a lán, go leor"); Laidin factum "deanta", Aragóinis feito, Spáinnis hecho, Catalóinis fet, Portaingéilis feito